Są historie, które wydają się po prostu stworzone dla kina. „Wichrowe wzgórza” mają wszystko: namiętność, bohaterów targanych obsesją, kontrast dwóch światów, przekleństwa pokoleniowe. Emily Brontë napisała powieść dziką, niewygodną i emocjonalnie bezlitosną. Emerald Fennell nie próbuje jednak przełożyć jej wiernie na język filmu – zamiast tego przepuszcza ją przez własną, bardzo wyrazistą estetykę. I właśnie tutaj zaczynają się schody.

Trzeba przyznać jedno: film wygląda zjawiskowo. Linus Sandgren fotografuje wrzosowiska tak, że niektóre kadry chciałoby się zatrzymać i oprawić w ramkę. Posępne pejzaże, dopracowana scenografia i rozwiane suknie tworzą świat przypominający gotycką baśń dla dorosłych. Wszystko jest dopieszczone do granic możliwości i momentami aż hipnotyzuje.

Tyle że Fennell całą historię upraszcza, usuwa część ważnych wątków i spłaszcza motywacje bohaterów, jakby interesowała ją przede wszystkim sama idea obsesyjnej miłości, a nie ludzie, którzy tę obsesję przeżywają. Cathy i Heathcliff patrzą na siebie z cierpieniem w oczach, kłócą się, po czym wpadają sobie w ramiona. Problem w tym, że niewiele z tego wynika, a nam trudno uwierzyć, że obserwujemy uczucie zdolne wywrócić cały świat do góry nogami.

Największym zaskoczeniem okazuje się Owen Cooper. Jako młody Heathcliff kradnie każdą scenę, w której się pojawia. Wnosi autentyczność i emocjonalną intensywność, której później wyraźnie mi brakowało. Gdy na ekranie pojawiają się Margot Robbie i Jacob Elordi, poziom stylizacji wybija już niemal poza skalę.

Elordi ma w sobie odpowiednią szorstkość i magnetyzm, dzięki którym jego Heathcliff bywa naprawdę niepokojący. Gorzej wypada Cathy: powinna ona jednocześnie fascynować i drażnić, przyciągać i odpychać. Tymczasem pozostaje odległa, zdystansowana i przede wszystkim kapryśna. Przez to trudno zrozumieć, dlaczego Heathcliff miałby stracić dla niej rozum.

Podobnie jest ze zmysłowością, na którą film wyraźnie stawia. Miało być gorąco, prowokacyjnie i nieprzyzwoicie, a wyszło… cóż, zachowawczo. W scenach erotycznych jest więcej pozy niż napięcia i kalkulacji niż gorącej spontaniczności. Film usilnie przekonuje, że między bohaterami aż iskrzy, ale tych iskier po prostu się nie czuje. Zamiast wielkiej, wyniszczającej namiętności dostajemy serię pięknie skomponowanych obrazów.

Zresztą przez cały seans nie opuszczało mnie wrażenie, że Fennell bardziej ufa sile estetyki niż emocjom. Próbuje połączyć gotycki romans z nowoczesnym melodramatem, ale ostatecznie grzęźnie gdzieś pośrodku. „Wichrowe wzgórza” ani szczególnie nie niepokoją, ani nie poruszają. Jestem w stanie jednak zrozumieć, dlaczego ta ekranizacja tak mocno podzieliła widzów: jest w niej rozmach, kilka naprawdę świetnych pomysłów wizualnych i wyraźnie autorski charakter.

Film oglądałam w wydaniu Blu-ray. Wśród dodatków znalazł się komentarz reżyserki Emerald Fennell oraz materiały zza kulis: „Ściegi pożądania”, „Spuścizna miłości i szaleństwa” oraz „Tworzenie gorączkowego snu”.

W pamięci pozostaną mi surowe wrzosowiska Yorkshire, hipnotyzujące zdjęcia i bohaterowie wyglądający tak, jakby właśnie zeszli z okładki luksusowego magazynu. Pozostaje też nieodparte wrażenie, że obejrzało się bardzo drogi i niezwykle elegancki sen o „Wichrowych wzgórzach”, a nie same „Wichrowe wzgórza”. A przecież historia Cathy i Heathcliffa powinna zostawiać po sobie coś więcej niż zachwyt nad tym, jak ładnie wygląda.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Galapagos – dystrybutorem filmu na Blu-ray.

Tytuł polski: Wichrowe wzgórza
Tytuł oryginalny: Wuthering Heights
Produkcja: USA, Wielka Brytania / 2026 r.
Premiera (świat): 28 stycznia 2026 r.
Premiera (Polska): 13 lutego 2026 r.
Premiera DVD/Blu-ray (Polska): 24 maja 2026 r.
Reżyseria: Emerald Fennell
Scenariusz: Emerald Fennell
Zdjęcia: Linus Sandgren
Muzyka: Anthony Willis
Obsada:
Margot Robbie (Catherine Earnshaw)
Jacob Elordi (Heathcliff)
Shazad Latif (Edgar Linton)
Alison Oliver (Isabella Linton)
Owen Cooper (Młody Heathcliff)
Czas: 136 min.
Dystrybucja kinowa: Warner Bros. Entertainment Polska Sp. z o. o.
Dystrybucja DVD/Blu-ray: Galapagos

Na podstawie: Emily Brontë, „Wichrowe wzgórza” (powieść)

Linda Liddle (Rachel McAdams) od lat pracuje w dziale planowania i strategii, cierpliwie czekając na upragniony awans. Problem w tym, że nowym szefem firmy zostaje Bradley Preston (Dylan O’Brien) – uprzywilejowany, trochę arogancki i przesadnie pewny siebie syn prezesa, który nie widzi w niej materiału na osobę z kierowniczego szczebla. Los postanawia jednak przeprowadzić na tej dwójce dość brutalny eksperyment. Służbowy wyjazd kończy się katastrofą samolotu, a Linda i Bradley jako jedyni uchodzą z życiem.

Na bezludnej wyspie korporacyjna hierarchia przestaje mieć najmniejsze znaczenie. Nie liczą się stanowiska, drogie garnitury, kontakty ani bogate CV. Linda, która w biurze sprawiała wrażenie nieco roztrzepanej, wiecznie pomijanej i traktowanej z pobłażaniem, na wyspie wręcz rozkwita: nareszcie trafia do miejsca, w którym może być potrzebna i zwyczajnie sprawcza. Bradley z kolei przeżywa chyba największy kryzys swojej kariery. Człowiek, który jeszcze chwilę wcześniej decydował o cudzych losach, nagle nie jest w stanie zadbać o własne przetrwanie. Oglądanie, jak stopniowo dociera do niego, że bez Lindy jest kompletnie bezradny, daje sporą satysfakcję.

Zmieniająca się dynamika między bohaterami okazuje się ciekawsza od ich zmagań z dziką przyrodą. Współpraca miesza się tu z niechęcią, wdzięczność z upokorzeniem, a pod powierzchnią coraz mocniej buzują lata niewypowiedzianych frustracji i wzajemnych pretensji. Raimi bawi się tym układem z dużą swobodą i kilka razy skutecznie odwraca nasze sympatie.

Największa w tym wszystkim zasługa aktorów. Rachel McAdams jest tutaj naprawdę wiarygodna. Gra bohaterkę ekscentryczną, trochę roztrzepaną i społecznie niezręczną, ale nigdy nie robi z niej karykatury. Linda pozostaje przekonująca nawet wtedy, gdy jej zachowanie zaczyna skręcać w coraz dziwniejsze rejony. Dylan O’Brien równie dobrze odnajduje się w roli człowieka z wybujałym ego, które z każdym dniem pobytu na wyspie dostaje coraz boleśniejsze lekcje pokory.

Nad wszystkim czuwa Sam Raimi, który ani myśli zamykać się w jednym gatunku. Miesza więc survival, thriller psychologiczny, satyrę wymierzoną w korporacyjny świat i czarną komedię. Od czasu do czasu przypomina też o swoich horrorowych korzeniach – pojawia się krew, groteska, trochę obrzydliwości i slapstickowego humoru. Niektóre sekwencje sprawiają wrażenie świadomie tandetnych, jednak nie każdemu ten rodzaj estetycznej umowności przypadnie do gustu.

Jednocześnie trudno odmówić filmowi charakteru. Nie jest to kolejny produkt skrojony typowo pod streamingowe algorytmy ani kino desperacko próbujące przypodobać się każdemu. Raimi swobodnie miesza gatunki, zmienia nastroje i wyraźnie dobrze się przy tym bawi. I, co najważniejsze, ta frajda potrafi udzielić się również widzowi.

Film oglądałam w wydaniu Blu-ray, które zasługuje na osobne wyróżnienie. Oprócz napisów w wielu językach znajdziemy tu sceny niewykorzystane i rozszerzone, gagi z planu, materiały o realizacji sceny polowania na dzika, segmenty „Z biura na wyspę”, „Być jak Linda Liddle” i „Instynkt przetrwania”, materiał poświęcony muzyce Danny’ego Elfmana oraz komentarz audio twórców. Jeśli lubicie podglądać, jak powstaje filmowy chaos kontrolowany przez Raimiego, trudno o przyjemniejszy zestaw.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Galapagos – dystrybutorem filmu na Blu-ray.

Tytuł polski: Pomocy
Tytuł oryginalny: Send Help
Produkcja: USA / 2026 r.
Premiera (świat): 28 stycznia 2026 r.
Premiera (Polska): 30 stycznia 2026 r.
Premiera DVD/Blu-ray (Polska): 4 maja 2026 r.
Reżyseria: Sam Raimi
Scenariusz: Damian Shannon, Mark Swift
Zdjęcia: Bill Pope
Muzyka: Danny Elfman
Obsada:
Rachel McAdams (Linda Liddle)
Dylan O’Brien (Bradley Preston)
Xavier Samuel (Donovan)
Bruce Campbell (ojciec Bradleya)
Dennis Haysbert (Franklin)
Czas: 113 min.
Dystrybucja kinowa: Disney
Dystrybucja DVD/Blu-ray: Galapagos

To miał być zwykły wieczór, trochę wina i rozmów, które z każdą kolejną godziną stają się coraz bardziej szczere. Nagle ktoś rzuca pozornie niewinne pytanie o najgorszą rzecz, jaką każdy z nich zrobił w życiu. Zaczyna się od półżartów i niezręcznych wyznań. Aż przychodzi kolej Emmy. To, co mówi, okazuje się czymś więcej niż zwykłym grzeszkiem z młodości, który ze śmiechem można obrócić w anegdotę. Nagle wszyscy, z Charliem na czele, lądują w bardzo niewygodnym położeniu. Bo jak ocenić człowieka przez pryzmat czynu, którego nie dokonał, ale był gotów? Od tego momentu film wyraźnie nabiera tempa. Reżyser z uporem wbija kij w mrowisko i obserwuje, co się stanie. A my patrzymy, jak sytuacja powoli przeradza się w coraz głębszą katastrofę.

Największą siłą filmu jest chyba to, jak konsekwentnie zasiewa w widzu niepewność. Nie dostajemy gotowych odpowiedzi. Humor, który towarzyszy tej historii, jest absurdalny, momentami celowo krępujący. Reżyser ewidentnie lubi wpuszczać bohaterów w sytuacje, w których robi się niezręcznie, a jednocześnie zaskakująco trafnie punktuje nasze społeczne przyzwyczajenia, niedoskonałości i hipokryzje. Czasem odnosiłam nawet wrażenie, że twórcy, ukryci za weneckim lustrem z popcornem w dłoniach i lekkim rozbawieniem, obserwują zarówno bohaterów, jak i nas, widzów.

Robert Pattinson w roli Charliego radzi sobie naprawdę nieźle. Analizuje wszystko na tysiąc sposobów, miota się, wyolbrzymia, bywa irytujący, ale nigdy nie przestaje być wiarygodny. To rola idealnie skrojona pod jego wrażliwość i komediowy timing. Emma z kolei pozostaje niejednoznaczna: jednocześnie krucha i niepokojąca, przyciągająca i wzbudzająca nieufność. I właśnie dlatego nie sposób oderwać od niej wzroku.

Na drugim planie pojawiają się bohaterowie, którzy tylko podkręcają temperaturę. Szczególnie Rachel: jej wyznanie jest wcale nie mniej mocne, z tą różnicą, że nie było tylko planem, lecz wydarzyło się naprawdę. Ona jednak zbywa je śmiechem, tłumacząc się emocjami. Paradoksalnie to właśnie ona najszybciej i najostrzej osądza Emmę, bez chwili zawahania ją przekreśla. Trudno nie odnieść wrażenia, że w swojej surowej ocenie innych sama wpada w pułapkę hipokryzji.

Forma filmu świetnie współgra z jego treścią. Montaż jest dynamiczny, chwilami „poszarpany”; lawirujemy między teraźniejszością a przeszłością, między tym, co było, a tym, co mogło się wydarzyć. Sceny urywają się nagle, wrzucając nas w środek kolejnych rozmów czy retrospekcji. Ten styl dobrze oddaje emocjonalny chaos bohaterów i sprawia, że odkrywamy kolejne elementy historii razem z nimi.

Najciekawsze w tym wszystkim nie jest samo wyznanie ani kryzys tuż przed ślubem, ale to, co te momenty obnażają. Film zadaje pytanie o naturę miłości. Zamiast powielać znane komediom romantycznym schematy, podsuwa niewygodną sugestię: że może czasem kochamy nie tyle drugą osobę, co jej uproszczoną, „wygładzoną” wersję – iluzję, którą sami wykreowaliśmy w naszych głowach.

Historia bardzo sprawnie radzi sobie w ukazaniu, jak kruche bywają uczucia budowane w bezpiecznych warunkach. Nietrudno kochać kogoś, kto mieści się w naszych wyobrażeniach. Dopóki wszystko pasuje do tej wizji, łatwo mówić o bezwarunkowości uczuć. Schody zaczynają się w chwili, gdy nagle druga osoba okazuje się kimś bardziej skomplikowanym. Wtedy pojawia się pytanie: na ile naprawdę znamy drugiego człowieka? I może ważniejsze: ile prawdy jesteśmy w stanie o nim przyjąć?

Zdecydowanie nie jest to kino jednoznaczne. Trochę wymyka się gatunkom, najbliżej mu chyba do czarnej komedii; momentami przypomina kreację „Blue Valentine”, ale zderzoną z absurdalnym humorem w stylu „The Office”. Jego lekki ton przyjemnie równoważy ciężar poruszanych tematów.

Finał nie przynosi jednoznacznego zamknięcia. Zamiast tego dostajemy otwartą furtkę interpretacyjną. Jednych to rozczaruje albo wkurzy, innym przyniesie ulgę, a jeszcze innych, być może, zaintryguje jeszcze bardziej. Jedno jest pewne – burzliwe rozmowy zaczną się jeszcze przed opuszczeniem kinowej sali. Bo przy próbach ustalenia, kto z naszych bohaterów miał więcej racji, naprawdę można się pokłócić.

Nie wszystko gra tu idealnie, ale to wciąż brawurowo poprowadzona intryga, naprawdę (!) zabawna, momentami zaskakująca obserwacja o naszych wyborach, moralności i o tym, jak bardzo lubimy wierzyć w wygodne wersje ludzi, których kochamy. Ja to kupuję.

Tytuł polski: Drama
Tytuł oryginalny: The Drama
Produkcja: USA / 2026 r.
Premiera (świat): 1 kwietnia 2026 r.
Premiera (Polska): 10 kwietnia 2026 r.
Reżyseria: Kristoffer Borgli
Scenariusz: Kristoffer Borgli
Zdjęcia: Arseni Khachaturan
Muzyka: Daniel Pemberton
Obsada:
Zendaya (Emma)
Robert Pattinson (Charlie)
Alana Haim (Rachel)
Mamoudou Athie (Mike)
Hailey Gates (Misha)
Czas: 105 min.
Dystrybucja kinowa: Monolith Films

Gore Verbinski, twórca, który kiedyś tchnął życie w pirackie legendy i potrafił zamienić kino w pełnokrwistą przygodę, tym razem bierze na warsztat wszystko to, co dziś uwiera społeczeństwo: lęk przed sztuczną inteligencją, przebodźcowanie i cyfrowe „uwiązanie”.

Punkt wyjścia może wydawać się niektórym całkiem obiecujący. Do nocnego baru w Los Angeles wpada mężczyzna z przyszłości (Sam Rockwell), owinięty kablami i foliowym płaszczem niczym kosmiczny kloszard. Wskakuje na stół i bez zbędnych ceregieli ogłasza, że świat się kończy, sztuczna inteligencja przejęła kontrolę, a jedyną szansą na przetrwanie jest dołączenie do jego rebelii. Zaczyna się dynamicznie: widz zostaje wrzucony w sam środek chaosu, bombardowany bodźcami, prowadzony przez historię w estetyce gry wideo.

Szybko jednak wychodzi na jaw, że za tą efektowną fasadą kryje się zaskakująco niewiele. Cała kakofonia pomysłów – od klonowania, przez VR, po kolejne wariacje na temat zbuntowanej technologii – nie układa się w spójną całość. „Good Luck, Have Fun, Don’t Die” raz puszcza oko z ironicznym dystansem, miejscami aspiruje do bycia czymś na kształt społecznej diagnozy, by za chwilę dorzucić morderców w maskach zwierząt czy sklonowanych nastolatków. Trudno się w tym odnaleźć, jeszcze trudniej potraktować to wszystko na serio.

Scenariusz zamiast pogłębiać postaci i ich motywacje albo bawić się paradoksami, mnoży zwroty akcji i zasypuje widza technologicznym żargonem. Można odnieść wrażenie, że obowiązuje tu prosta zasada: im więcej hałasu i tempa, tym mniej widać, jak niewiele się tu naprawdę dzieje.

Bohaterowie nie polepszają tej sytuacji. Trudno się do nich przywiązać, bo większość z nich sprowadza się do jednej cechy charakteru. Retrospekcje – zamiast coś dopowiadać – pojawiają się i znikają wedle własnego widzimisię, nie prowadząc do niczego szczególnie poruszającego. Haley Lu Richardson jako Ingrid – dziewczyna uczulona na technologię – wyciąga z tej roli, ile się da, ale to tylko pojedyncze iskry w dość jałowej całości.

Największym problemem pozostaje brak emocjonalnego zakotwiczenia. Postaci przypominają NPC: mogą ginąć i cierpieć, a i tak trudno im współczuć, bo wszystko sprawia wrażenie tymczasowego i odwracalnego, jak kolejna próba przejścia poziomu w grze. Humor, który celuje w ironiczny, wyluzowany ton, także nie spełnia swojej roli – żarty są w większości banalne i częściej wywołują zażenowanie niż faktyczne rozbawienie.

Pod względem wizualnym jest nieźle, momentami nawet efektownie – neonowe Los Angeles prezentuje się naprawdę ładnie. Tyle że to wciąż rzemiosło bez większego magnetyzmu. Brakuje mu pazura, autentyczności i czegoś, co zatrzymałoby uwagę na dłużej.

Tematy obecne w tle: obsesja na punkcie smartfonów, manipulacja informacją, wpływ AI na decyzje, klonowanie czy strzelaniny w szkołach zostały tu jedynie wplecione w narrację. Same w sobie ważne, ale podane w sposób, który nie wnosi nic nowego. Kilka dekad temu taki zestaw mógłby robić większe wrażenie; dziś trudno doszukać się w tym świeżości czy kreatywności. W efekcie całość przypomina produkcję „napisaną promptem” – pełną znajomych, modnych haseł, ale pozbawioną własnego głosu. To film ostrzegający przed sztuczną inteligencją, który sam sprawia wrażenie wygenerowanego.

Ostatecznie „Baw się dobrze i przeżyj” okazuje się doświadczeniem niewnoszącym zbyt wiele do życia. Seans faktycznie da się przetrwać, ale o dobrą zabawę bywa trudno. Jeśli ktoś szuka historii, która rozwija postaci i trzyma się jakiejś logiki – czeka go raczej ciężka, ponaddwugodzinna przeprawa.

Tytuł polski: Baw się dobrze i przeżyj
Tytuł oryginalny: Good Luck, Have Fun, Don’t Die
Produkcja: USA / 2025 r.
Premiera (świat): 24 września 2025 r.
Premiera (Polska): 20 marca 2026 r.
Reżyseria: Gore Verbinski
Scenariusz: Matthew Robinson
Zdjęcia: James Whitaker
Muzyka: Geoff Zanelli
Obsada:
Sam Rockwell (człowiek w przyszłości)
Juno Temple (Susan)
Haley Lu Richardson (Ingrid)
Michael Peña (Mark)
Zazie Beetz (Janet)
Czas: 134 min.
Dystrybucja kinowa: Kino Świat

Powrót do Woodsboro miał być triumfalnym zmartwychwstaniem jednej z najbardziej rozpoznawalnych serii horrorów ostatnich dekad. Według doniesień z przedpremierowych pokazów „Krzyk 7” rozpoczął swoją kinową drogę imponująco – finansowo przebił nawet rekord, należący dotąd do poprzedniej części. „Krzyk” wciąż działa jak magnes, a sama zapowiedź kolejnego spotkania z Ghostfacem wystarcza, by przyciągnąć rzesze widzów przed ekran. Trudniej jednak obronić film, kiedy emocje związane z powrotem opadną, a widz zaczyna przyglądać się temu, co naprawdę kryje się „pod maską” tej produkcji.

Początek zapowiada się całkiem obiecująco. Bohaterowie wracają do Woodsboro, a dokładniej do słynnego domu Stu Machera – miejsca, w którym rozegrał się finał pierwszej części. Dziś posiadłość funkcjonuje jako osobliwe muzeum, które można wynająć na weekend niczym atrakcję dla fanów true crime. To pomysł przewrotny i w pewnym sensie trafnie oddający ducha współczesnej popkultury, która potrafi zamieniać nawet najbardziej makabryczne wydarzenia w atrakcje turystyczne.

Później akcja przenosi się do Pine Grove, gdzie Prescott stara się utrzymać pozory spokojnego, poukładanego życia. Prowadzi niewielką kawiarnię, jest żoną policjanta i matką siedemnastoletniej Tatum, nazwanej tak na cześć dawnej przyjaciółki Sidney, jednej z ofiar pierwszej serii zabójstw. Choć bohaterka ułożyła sobie życie na nowo, widmo dawnych wydarzeń wciąż daje o sobie znać. Motyw matki, która próbuje chronić dziecko przed światem, a zarazem przed własnymi traumami, byłby całkiem interesujący, ale niestety to tylko zapowiedź, która nieco rozczarowuje widza.

Problem polega na tym, że cała opowieść sprawia wrażenie sklejonej z wielu pomysłów, które nie zawsze do siebie pasują. Niektóre wątki pojawiają się nagle i równie szybko znikają, inne wracają po czasie, jakby ktoś w ostatniej chwili przypomniał sobie, że trzeba jeszcze coś dopowiedzieć. Twórcy próbują żonglować nostalgią, nowymi bohaterami i kolejnymi tropami prowadzącymi do zabójcy, ale nie zawsze udaje im się utrzymać równowagę.

Jednym z elementów, który miał wnieść do serii powiew świeżości, jest motyw technologii, zwłaszcza sztucznej inteligencji i deepfake’ów. Podszywanie się pod różne osoby, manipulowanie obrazem czy podsuwanie fałszywych dowodów mogłoby skutecznie podkopać zaufanie między bohaterami i zamienić historię w paranoiczną grę pozorów. Niestety w filmie temat ten został potraktowany po macoszemu. Wątek pojawia się w dialogach i pojedynczych scenach, ale nigdy nie staje się osią całej intrygi.

Sceny, które powinny pulsować napięciem stają się coraz bardziej ślamazarne i rozciągają się bez wyraźnej eskalacji emocji. Zabawa w kotka i myszkę między bohaterami a Ghostfacem często sprowadza się do powtarzalnego schematu: telefon, krótki pościg, chwilowa ucieczka. Co gorsza, niektóre decyzje postaci są na tyle nielogiczne, że zamiast potęgować grozę, wywołują raczej delikatny uśmiech.

Największe rozczarowanie przynosi finał. W najlepszych odsłonach serii moment zdjęcia maski był kulminacją całej intrygi – chwilą, w której wszystkie elementy układanki nagle tworzyły spójną całość. Tym razem ujawnienie tożsamości zabójcy wypada słabo i trochę groteskowo: motywacje są nieprzekonujące, a sama konstrukcja fabuły sprawia wrażenie zbyt chaotycznej, by wywołać prawdziwy dreszcz emocji.

Pod względem czysto realizacyjnym film jest jednak solidny. Twórcy pamiętają, że w tej serii ważne są widowiskowe sceny śmierci, więc nie szczędzą widzom krwawych atrakcji. Ghostface wciąż działa z charakterystyczną brutalnością, a niektóre morderstwa są „pomysłowe” i efektownie zainscenizowane. Problem w tym, że nawet najbardziej spektakularna makabra nie zastąpi dobrze skonstruowanej historii.

„Krzyk 7” to mimo wszystko dość sprawnie zrealizowany slasher, który przypomina, jak kultową marką wciąż pozostaje ta saga. Film ma swój urok, ale jednocześnie okazuje się zaskakująco zachowawczy. Twórcy trzymają się sprawdzonych schematów, nie potrafiąc tchnąć w nie świeżej energii. Do tej pory „Krzyk”, w najlepszym wydaniu, nie tylko opowiadał historię o mordercy w masce, ale też bawił konwencją horroru, wyśmiewał hollywoodzkie schematy i z lekkością komentował popkulturę. Tutaj zamiast zadziorności, ironii i błyskotliwych obserwacji z pazurem dostajemy raczej ciąg nie zawsze udanych odniesień do dawnych części. Na razie pozostaje więc czekać na kolejną odsłonę i mieć nadzieję, że tytułowy krzyk znów zabrzmi tak donośnie, jak kiedyś.

Tytuł polski: Krzyk 7
Tytuł oryginalny: Scream 7
Produkcja: USA / 2026 r.
Premiera (świat): 25 lutego 2026 r.
Premiera (Polska): 27 lutego 2026 r.
Reżyseria: Kevin Williamson
Scenariusz: Guy Busick
Zdjęcia: Ramsey Nickell
Muzyka: Marco Beltrami
Obsada:
Neve Campbell (Sidney Prescott)
Courteney Cox (Gale Weathers)
Isabel May (Tatum Prescott)
Jasmin Savoy Brown (Mindy Meeks-Martin)
Mason Gooding (Chad Meeks-Martin)
Czas: 114 min.
Dystrybucja kinowa: Forum Film Poland

Reżyser Jan Komasa, znany z takich filmów jak „Sala samobójców”, „Miasto 44″ czy „Boże Ciało”, tym razem porzuca polskie realia na rzecz angielskiego krajobrazu. Zmiana scenerii okazuje się znacząca – chłodna, sterylna przestrzeń Yorkshire idealnie współgra z opowieścią o zniewoleniu, przemocy i moralnym eksperymencie.

Dynamiczne ujęcia na starcie, dorównujące tempem reelsom czy shortom, przedstawiają dotychczasowe życie głównego bohatera jak w kalejdoskopie. Dziewiętnastoletni Tommy jest uosobieniem hedonistycznej autodestrukcji: używki, przypadkowy seks, znęcanie się nad słabszymi i publikowanie upokarzających scen przemocy w Internecie. Nocami wpada w alkoholowe i narkotykowe ciągi. Kres hulaszczego trybu życia przychodzi nagle, po jednej z pijackich imprez chłopak zostaje oddzielony od znajomych i wpakowany do samochodu przez tajemniczą postać.

Gdy otwiera oczy, jest przykuty łańcuchem do sufitu obskurnej piwnicy. Jego oprawcą okazuje się Chris – mężczyzna w średnim wieku, z tupecikiem i psychopatycznym spojrzeniem, święcie przekonany, że wie, jak naprawić drugiego człowieka. „Traktujemy się z szacunkiem” – mówi, po czym uderza chłopaka pałką, krzycząc przy tym, że jest złym chłopcem. U jego boku blada i milcząca żona Kathryn, nazywana Księżniczką, która snuje się po domu niczym zjawa. Jest też syn Jonathan, zwany Słoneczkiem, oraz sprzątaczka Rina – nielegalna imigrantka, która na swój sposób również staje się więźniem tej rezydencji.

Chris urządza w domu coś na kształt prywatnej kliniki resocjalizacji. Tommy zmuszany jest do oglądania własnych filmów z TikToka, dokumentujących jego brutalne zachowania. Czyta książki, ogląda edukacyjne programy o zagrożeniach związanych z narkotykami i jazdą pod wpływem. Z radia płyną kojące dźwięki natury i kaznodziejskie audycje o zarządzaniu gniewem, których Tommy nie jest stanie znieść. W nagrodę za dobre sprawowanie otrzymuje… dłuższy łańcuch, pozwalający dotrzeć do łazienki, aby nie być zmuszonym do korzystania z wiadra. To osobliwa terapia behawioralna, przywodząca na myśl domową wersję terapii Ludovica z „Mechanicznej pomarańczy”, tyle że z obiadem i wieczornymi seansami filmowymi na kanapie.

Film zgrabnie balansuje między thrillerem psychologicznym a czarną komedią. Absurd goni absurd: Chris jednego dnia wymierza kary pałką, by następnego wypić z Tommym piwo i zapewnić go, że napawa go dumą. W dniu urodzin chłopak budzi się skrępowany łańcuchem na zielonej łące: rodzina siedzi na krzesłach, wieje wiatr, a na grillu smaży się stek. Wkrótce piwnica zostaje zastąpiona pokojem z zamontowanym zaawansowanym systemem łańcuchów. To kolejny „awans”.

Relacje domowników stopniowo się komplikują. Kathryn, początkowo wycofana i milcząca, z czasem okazuje się bardziej opiekuńcza i troskliwa. Jonathan sprawia wrażenie, jakby wszystko było dla niego całkowicie normalne: trudno rozstrzygnąć, czy to strach czy przyzwyczajenie do podobnych sytuacji w przeszłości. Komasa podrzuca subtelne wskazówki, dotyczące motywów rodziny, ale unika jednoznacznych odpowiedzi: pojawia się cień żalu po kimś, kogo już nie ma oraz aluzje do wcześniejszych „projektów”.

Ścieżka dźwiękowa jest spokojna, organiczna, lekko niepokojąca. Dźwięki natury sączące się z radia w piwnicy tworzą ironiczny kontrast z łańcuchami na szyi bohatera. Film buduje mroczną, lekko groteskową baśń o rodzinie, która postanowiła stworzyć sobie syna od nowa. Na tym tle słabiej wypada wątek Riny. Początkowo zapowiada się na istotną perspektywę kogoś z zewnątrz, ostatecznie jednak jej historia urywa się zbyt gwałtownie i pozostawia niedosyt.

Najciekawszym elementem filmu pozostaje jego moralna niejednoznaczność. Widz nie może w pełni potępić Chrisa, gdyż jego cel wydaje się poniekąd słuszny. Nie sposób jednak zaakceptować metod, które są co najmniej niepokojące. W pewnym momencie widz łapie się na tym, że zaczyna współczuć Tommy’emu, zapominając o jego wcześniejszych poczynaniach. Granica między ofiarą a sprawcą nieustannie się tu zaciera, podobnie jak granica między dobrem a złem. Manipulowany jest nie tylko Tommy, ale również widz, który po pewnym czasie przestaje ufać własnej percepcji.

„Jedyna wolność, jaką mamy w życiu, to wolność wybrania własnego więzienia” miał powiedzieć Komasa podczas Q&A po premierze filmu w Toronto i jest to chyba najtrafniejszy komentarz do „Dobrego chłopca”. To absurdalny, osobliwy, przewrotny thriller psychologiczny, dobrze zagrany, z wielowymiarowymi postaciami i kilkoma znaczącymi niedopowiedzeniami. Trudno przejść obok niego obojętnie.

Tytuł polski: Dobry chłopiec
Tytuł oryginalny: Good Boy
Produkcja: Polska, Wielka Brytania / 2025 r.
Premiera (świat): 5 września 2025 r.
Premiera (Polska): 6 marca 2026 r.
Reżyseria: Jan Komasa
Scenariusz: Bartek Bartosik, Naqqash Khalid
Zdjęcia: Michał Dymek
Muzyka: Abel Korzeniowski
Obsada:
Anson Boon (Tommy)
Andrea Riseborough (Kathryn)
Stephen Graham (Chris)
Monika Frajczyk (Rina)
Callum Booth-Ford (Ste)
Czas: 110 min.
Dystrybucja kinowa: Kino Świat

Thibaut Desormeaux mdleje podczas próby. Diagnoza brzmi jak wyrok: białaczka. Szanse na znalezienie dawcy szpiku są znikome, zwłaszcza że nawet siostra nie mogła pomóc, bo… nie jest z nim spokrewniona. Okazuje się, że w dzieciństwie został adoptowany, co całkowicie zmienia jego spojrzenie na dotychczasowe życie. Równocześnie dowiaduje się, że gdzieś we Francji mieszka jego biologiczny brat, który może okazać się jego jedyną nadzieją w walce o zdrowie.

Spotkanie, do którego dochodzi, szybko prowadzi do zderzenia dwóch różnych światów. Thibaut – genialny dyrygent, bywalec paryskich sal koncertowych – poznaje Jimmy’ego Lecocqa, pracownika szkolnej stołówki w małym miasteczku i amatorskiego puzonistę w lokalnej orkiestrze dętej. Z perspektywy widza, pomimo że punkt wyjścia tej historii jest intrygujący, seria zbiegów okoliczności wydaje się jednak nieprawdopodobna.

Relacje między braćmi są początkowo niezręczne i pełne napięć, a spotkanie dalekie jest od sentymentalnej idylli rodem z kina familijnego. Jest to raczej seria nieporozumień i wzajemnych uprzedzeń. Twórcy zręcznie pokazują przepaść społeczną pomiędzy środowiskami, w których żyli: jeden dorastał w dostatku wśród elity intelektualnej, drugi od młodości pracował fizycznie w fabryce w Walincourt, aby zdobyć środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Widoczna jest pomiędzy nimi świadomość niesprawiedliwości i winy, wynikających z uprzywilejowania jednego z nich. Film nie epatuje moralizatorstwem, raczej spokojnie ukazuje, jak bardzo środowisko, w którym dorastamy, kształtuje nasze ambicje, marzenia i poczucie własnej wartości.

Muzyka jest w filmie czymś więcej niż tylko tłem – można nawet powiedzieć, że staje się jednym z jego bohaterów. To ona spaja trudną relację braci i pozwala im porozumieć się tam, gdzie słowa zawodzą. Pomimo skrajnie odmiennego wychowania odnajdują wspólny język właśnie w dźwiękach. Niewiele jest języków równie uniwersalnych.

Niestety, im dalej, tym film staje się nadmiernie wielowątkowy. Wątek społeczny – widmo zamknięcia fabryki, protesty pracowników, niepewność jutra – zostaje jedynie zarysowany i szybko schodzi na dalszy plan. Romans Jimmy’ego z Sabriną, koleżanką z orkiestry, sprawia wrażenie narracyjnego wypełniacza, a choroba Thibauta w pewnym momencie traci dramaturgiczny ciężar. Finał jest efektowny, ale wyraźnie pospieszny. Wywołuje emocje, ale nie porusza aż tak jak można by oczekiwać. Pozostawia lekki niedosyt.

„Wysokie i niskie tony” to film uroczy, ciepły i prosty, ale momentami powierzchowny i konwencjonalny. Niektóre wątki wyraźnie proszą się o pogłębienie. Duet Lavernhe’a i Lottina wypada przekonująco, nawet jeśli same postaci pozostawiają mieszane uczucia i bywają za mało wyraziste. Nie jest to arcydzieło, ale i tak film spełnia warunki solidnego kina: wątek rodzinny, subtelny komentarz społeczny i – przede wszystkim – muzyka, przeżywana inaczej w fabryce, a inaczej pod złoconymi sufitami filharmonii.

Tytuł polski: Wysokie i niskie tony
Tytuł oryginalny: En fanfare
Produkcja: Francja / 2024 r.
Premiera (świat): 19 maja 2024 r.
Premiera (Polska): 9 stycznia 2026 r.
Reżyseria: Emmanuel Courcol
Scenariusz: Emmanuel Courcol, Irène Muscari
Obsada:
Benjamin Lavernhe (Thibaut Desormeaux)
Pierre Lottin (Jimmy Lecocq)
Sarah Suco (Sabrina)
Jacques Bonnaffé (Gilbert Woszniak)
Clémence Massart-Weit (Claudine)
Czas: 103 min.
Dystrybucja kinowa: Aurora Films

Karotka nadal chce zbawiać świat, a Nick udaje, że nic go nie rusza. „Zwierzogród 2” pokazuje ich takimi, jakich pamiętamy z poprzedniej części. Tym razem jednak największym wyzwaniem z jakim się mierzą okazuje się… szczera rozmowa.

Przed seansem byłam pełna obaw, że druga część filmu nie dorówna pierwszej. Że nie będzie tak zabawna, a główni bohaterowie może już nie tak czarujący. Wiadomo: nierzadko zdarza się tak podczas kontynuacji kinowych przebojów. Szczęśliwie okazało się, że Judy Hopps i Nick Wilde wciąż są zgranym zespołem i, co ważniejsze, że twórcy mieli doskonały pomysł na przedstawienie ich perypetii.

W tej części nie jest to już tylko policyjny duet do zadań specjalnych. Poznajemy ich w momencie „tygodnicy” współpracy, kiedy między bohaterami pojawiają się niedopowiedzenia. Twórcy wyraźnie idą z duchem czasu, wplatając w fabułę wątki, związane z potrzebą dbania o równowagę psychiczną poprzez przepracowanie emocji oraz autodiagnozowaniem na podstawie traum z dzieciństwa. Czasem aż za bardzo wyczuwa się tu ducha współczesnego psychologizowania, podszytego medialną modą na etykietowanie problemów, ale twórcy potrafią puszczać do widzów oko i subtelnie się z tego śmiać. Choć to temat dość trudny jak na animację, to sądzę, że warto poruszać go i kierować do młodszej widowni, zwłaszcza że film zręcznie upraszcza te kwestie, wygładza je i oswaja.

Na szczęście mimo nowych wątków bohaterowie pozostają w pełni sobą. W głębi nic się w nich nie zmieniło – spotykamy dokładnie tych samych Judy i Nicka, których zapamiętaliśmy. Ona: wciąż ambitna, zapracowana, z kompleksem bohaterki i nieustanną potrzebą udowadniania światu (i sobie), że da radę. On: figlarny, ironiczny, bystry, nadal chowa pod nonszalancją strach przed bliskością i samotnością. Tym razem jednak są parą, która musi nauczyć się rozmawiać. A to okazuje się wcale nie łatwiejsze niż pogoń za przestępcą.

Film bardzo sprawnie balansuje między dynamiczną przygodą a intymnymi momentami, w których Judy i Nick próbują nazwać swoje lęki, zrozumieć różnice i wyjaśnić niedopowiedzenia. I choć zostajemy wrzuceni w świat zwierząt, okazuje się on zaskakująco ludzki. Padają ważne słowa: że los świata nie zawsze musi spoczywać na barkach jednej osoby, że skupianie się wyłącznie na różnicach prowadzi donikąd, a relacje wymagają rozmowy i wzajemnego zrozumienia. Jak mówi Nick: „cechy, które czynią mnie mną, a ciebie tobą, w sumie czynią nas silniejszymi”.

Akcja jest bardzo wartka i dynamiczna, więc nie sposób się nudzić. Najpierw jesteśmy świadkami gali stulecia z czerwonym dywanem, są smokingi rodem z Jamesa Bonda, nowa piosenka Gazelle, a chwilę później porwanie wywraca wszystko do góry nogami. Na światło dzienne wychodzą nowe, niewygodne fakty: dawne kodeksy rodu Rysiowieckich, przemilczane zbrodnie i nienawiść wobec „innych”. Zwierzogród okazuje się miastem zbudowanym nie tylko na współpracy, ale również na wykluczeniu. To już nie tylko prosta opowieść o drapieżnikach i ofiarach, lecz znacznie bardziej złożona historia o władzy, pieniądzu, manipulacji i fałszowaniu historii.

Film pokazuje, że społeczne nierówności rzadko są przypadkowe – zwykle ktoś na nich zyskuje. Postać Grzesia Żmijewskiego nie jest jedynie comic reliefem – to pełnoprawny bohater, który po raz pierwszy doświadcza prawdziwej przyjaźni. Jak sam mówi, nigdy wcześniej żaden ssak nie wyciągnął do niego ręki bez strachu. Równie interesująco wypada antagonista: ryś Ryszard. Jego zdrada nie jest jednowymiarowa – wynika z presji ze strony rodziny, ambicji i rozpaczliwej potrzeby akceptacji.

Wizualnie „Zwierzogród 2” to prawdziwa uczta. Świat filmu jest różnorodny, żywy i dopieszczony w najmniejszych detalach. Nowe lokacje – neonowy bar, różowa fabryka, pustkowia czy „eine kleine” górska bacówka z niemieckojęzycznymi kozami – sprawiają ogromną frajdę widzom, podobnie jak powroty znanych bohaterów: Mr. Big rodem z „Ojca chrzestnego” oraz leniwiec w zupełnie nowej odsłonie rajdowego kierowcy. Mimo tej mozaiki wątków film pozostaje dynamiczny i klarowny – trudno się tu zgubić, ale jeszcze trudniej nudzić.

Sercem tej historii pozostaje jednak relacja Judy i Nicka. I choć nie byłam jedyną odosobnioną w oczekiwaniu na pocałunek (scena rozmowy Judy z króliczą rodziną przez kamerkę z babcią krzyczącą „Bierz kawalera za łeb i do ślubu!”, brzmi aż nazbyt znajomo), to twórcy filmu dokonali słusznej decyzji. Zamiast taniego romansu dostajemy opowieść o partnerstwie, zaufaniu i byciu czyimś „stadem”. Cudownie nieporadna jest szczerość Nicka, który zamiast mówić o uczuciach, woli żartować z króliczych uszu, oraz wyznaje: „Uwielbiam cię, Karotka, ale jestem jaki jestem, więc będę to mówił tylko raz do roku”.

To film familijny w najlepszym tego słowa znaczeniu. Popkulturowe nawiązania – od „Milczenia owiec” po „Conana (Koniana) Barbarzyńcę” czy wejście świni oraz błyskotliwe dialogi i znajome głosy aktorów dubbingowych sprawiają, że dorośli śmieją się może nawet częściej niż dzieci.

Premiera pojawia się w idealnym momencie – w świecie pełnym podziałów, gdzie coraz częściej zapominamy, że czasem wystarczy po prostu porozmawiać i spróbować zrozumieć drugą stronę. Uprzedzam pytanie ciekawskich: tak – jest również ta jedna scena, przy której bardzo dyskretnie uronisz łezkę i zostaniesz z myślą, że ta historia jeszcze się nie skończyła. Bo Judy i Nick zdecydowanie mają przed sobą więcej niż jedną wspólną misję.

Tytuł polski: Zwierzogród 2
Tytuł oryginalny: Zootopia 2
Produkcja: USA / 2025 r.
Premiera (świat): 13 listopada 2025 r.
Premiera (Polska): 26 listopada 2025 r.
Reżyseria: Jared Bush, Byron Howard
Scenariusz: Jared Bush
Muzyka: Michael Giacchino
Polska wersja językowa:
Paweł Domagała (Nick Bajer)
Julia Kamińska (Judy Hopps)
Krzysztof Stelmaszyk (komendant Bogo)
Maciej Stuhr (Grześ Żmijewski)
Wiolka Walaszczyk (Gryzelda Klonowska)
Czas: 108 min.
Dystrybucja kinowa: Disney

Film rozpoczyna się obiecująco: retrospekcja, rok 1964 i atmosfera, która zapowiada coś więcej niż kolejne nawiedzenie. Centralnym punktem tej historii staje się stare, przeklęte lustro, które niczym klamra spina narrację: od dramatycznego porodu Lorraine, przez dzieciństwo Judy, aż po losy rodziny Smurlów z Pensylwanii. Na papierze brzmi to jak przemyślana konstrukcja, w praktyce bywa różnie.

Twórcy decydują się na wyraźnie poszatkowaną fabułę. Przeskoki w czasie, wspomnienia i równoległe wątki przez dłuższy czas sprawiają wrażenie chaosu, a nie świadomego zabiegu. Przez mniej więcej pierwszą godzinę „Ostatnie namaszczenie” wygląda, jakby twórca nie mógł się zdecydować, czy ma to być horror o nawiedzeniu czy rodzinny dramat o dorastaniu i rodzicielskim lęku. Poród, bierzmowanie, małżeństwo, opętanie – wszystko zostaje tu odhaczone, lecz bez wyraźnej hierarchii. Akcja momentami drepcze w miejscu, a widz z rosnącą niecierpliwością czeka na spotkanie Warrenów ze Smurlami, które – choć nieuniknione – następuje zaskakująco późno.

Najciekawszą postacią okazuje się Judy. To wokół niej skupia się emocjonalny ciężar opowieści i to jej perspektywa nadaje całości sens. Również chemia między Edem i Lorraine wciąż pozostaje jednym z najmocniejszych punktów serii – Vera Farmiga i Patrick Wilson bez wysiłku przypominają, dlaczego to właśnie ich relacja była sercem „Obecności”.

Problem w tym, że horroru w horrorze jest po prostu za mało. Owszem, trafiają się udane momenty – postać majacząca w ciemności piwnicy czy scena wymiotowania krwią i szkłem, które rzeczywiście robią wrażenie – ale to raczej wyjątki. Przez większość czasu akcja toczy się utartą ścieżką jump scare’ów, powtarzając dobrze znane schematy i nie wyróżniając się na tle dziesiątek podobnych produkcji. Trudno nie odnieść wrażenia, że gra idzie tutaj o zbyt niską stawkę.

Dodatkowo męczy uporczywie powracający dziecięcy wierszyk „Lucy Locket lost her pocket”, który zamiast budować napięcie, z każdą kolejną sceną coraz bardziej irytuje. Finał także rozczarowuje: demon, który wcześniej igrał ze zmysłami, manipulował percepcją i popchnął bohatera do samobójstwa, nagle stracił swoją moc. Zamiast mocnej kulminacji dostajemy trochę nijakie domknięcie i wrażenie, że pożegnanie z Warrenami odbywa się bardziej z obowiązku niż z realnej potrzeby opowiedzenia czegoś znaczącego.

Nie pomaga też toporność niektórych rozwiązań – od powracającej Annabelle, która znów sprawia wrażenie cameo, po niefortunny polski dubbing, skutecznie psujący seans (po kilkunastu minutach przejście na napisy było dla mnie jedynym sensownym wyjściem z tej sytuacji). Film oglądałam w domu, na Blu-rayu i tutaj przyznam, że pod względem technicznym to solidne wydanie z czytelnym obrazem i dobrze poprowadzonym dźwiękiem, który podkreśla nastrojowość nocnych scen.

Mimo wszystko, „Obecność 4” to film poprawny i bezpieczny, typowo mainstreamowy. Całkiem nieźle radzi sobie jako dramat rodzinny z paranormalnym tłem, ale jako horror zwyczajnie zawodzi – nie straszy i nie pozostaje na dłużej w pamięci. Jest zbyt długi, przegadany i zbyt ostrożny, by zamknąć serię z jakimkolwiek polotem. Pęknięte lustro jako prezent na bierzmowanie pozostaje jednym z ciekawszych – i bardziej ironicznych – pomysłów tego filmu.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Galapagos – dystrybutorem filmu na Blu-ray.

Tytuł polski: Obecność 4: Ostatnie namaszczenie
Tytuł oryginalny: The Conjuring: Last Rites
Produkcja: USA / 2025 r.
Premiera (świat): 3 września 2025 r.
Premiera (Polska): 5 września 2025 r.
Premiera DVD/Blu-ray (Polska): 12 grudnia 2025 r.
Reżyseria: Michael Chaves
Scenariusz: David Leslie Johnson-McGoldrick, Ian Goldberg, Richard Naing
Zdjęcia: Eli Born
Muzyka: Benjamin Wallfisch
Obsada:
Vera Farmiga (Lorraine Warren)
Patrick Wilson (Ed Warren)
Mia Tomlinson (Judy Warren)
Ben Hardy (Tony Spera)
Steve Coulter (Ojciec Gordon)
Czas: 135 min.
Dystrybucja kinowa: Warner Bros. Entertainment Polska Sp. z o. o.
Dystrybucja DVD/Blu-ray: Galapagos

Jack El-Hai zaczyna „Norymbergę” właśnie od tego miejsca. Nie od ruin zbombardowanego miasta ani od postaci Göringa, lecz od prywatnego świata psychiatry. Już na wstępie uprzedza czytelnika, że nie będzie to wyłącznie książka o nazistowskich zbrodniarzach. Architektura domowej tragedii staje się jedną z ram opowieści, zapowiedzią tego, że zło nie zawsze rodzi się w salach sądowych czy gabinetach władzy.

Autor czyni osią opowieści historię młodego amerykańskiego psychiatry, który trafia do Mondorf-les-Bains. Elegancki hotel zostaje tam zamieniony w więzienie o kryptonimie Ashcan: znikają żyrandole, okna zasłaniają kraty i płyty z pleksiglasu, a wokół wyrastają wieże strażnicze wyposażone w karabiny maszynowe. W takich warunkach Amerykanie przetrzymują czołowych przywódców III Rzeszy, przygotowując ich do procesu norymberskiego.

Zadanie Kelley’a jest pozornie proste: ocenić stan psychiczny oskarżonych. W rzeczywistości jednak lekarz chce znacznie więcej. Pragnie odnaleźć wspólną skazę, mechanizm, który pozwoliłby nazwać i zrozumieć nazistowskie zbrodnie, a tym samym zapobiec jego powrotowi. Największą fascynację budzi w nim Hermann Göring. Marszałek Rzeszy okazuje się inteligentny, elokwentny, świadomy własnej pozycji, a przy tym uzależniony od parakodeiny, która przez lata podtrzymywała jego iluzję wszechmocy. Potrafi być przy tym czarujący, dowcipny, bystry oraz bardzo czuły wobec rodziny i zwierząt.

Kelley próbuje pogodzić te cechy z wiedzą o Gestapo, obozach koncentracyjnych i planowaniu wojny, ale coraz wyraźniej widzi, że nie pasują one do wygodnego obrazu „szaleńca”. Testy osobowości, rozmowy i obserwacje nie przynoszą oczekiwanego przełomu. Tam, gdzie wszyscy chcieliby dostrzec potwory, siedzą ludzie o wysokiej inteligencji i żelaznym przekonaniu o własnej racji. Wniosek, do którego prowadzą te obserwacje, okazuje się dla Kelley’a nie do zniesienia: zbrodni dokonywali ludzie w gruncie rzeczy „normalni”.

El-Hai imponuje reporterską dyscypliną. Sceny z ośrodka Ashcan są precyzyjne i sugestywne, pozbawione taniego epatowania grozą. Podobnie opisany zostaje sam proces norymberski – jako ciąg napięć, póz i strategii, a także prób ocalenia resztek godności przez oskarżonych. Szczególnie wyraźnie widać to w portrecie Göringa, który do samego końca próbuje reżyserować własną legendę.

Równolegle autor prowadzi drugą, moim zdaniem ciekawszą, narrację: opowieść o stopniowym rozpadzie życia prywatnego psychiatry. Klamra kompozycyjna okazuje się tu wyjątkowo trafna. Powrót do Kalifornii nie przynosi Kelley’owi ulgi. Alkohol, przepracowanie, wybuchy gniewu, eksperymentowanie na dzieciach i narastająca paranoja odsłaniają mroczną stronę człowieka, który zawodowo zajmował się diagnozowaniem innych. Dla rodziny był jednocześnie autorytetem i źródłem lęku. Życie z nim okazało się być zarówno przywilejem, jak i przekleństwem.

Finał tej historii niepokojąco przywodzi na myśl los Göringa. Cyjanek potasu staje się symbolem ucieczki przed odpowiedzialnością, presją i przyszłością, nad którą nie da się już zapanować.

„Norymberga” nie jest ani biografią, ani suchą relacją z procesu. To analityczna opowieść o granicach poznania i o złudzeniu, że zło da się bezpiecznie zamknąć w kategoriach naukowych. El-Hai nie daje prostych odpowiedzi. Nie tłumaczy, jak „wyleczyć” antysemityzm ani jak raz na zawsze zabezpieczyć świat przed faszyzmem. Sugeruje, że zagrożenie tkwi nie w chorej jednostce, lecz w społecznych mechanizmach, ambicjach i podatności na narracje nienawiści. To wniosek niewygodny, bo oznacza, że granica między „nimi” a „nami” jest znacznie cieńsza, niż chcielibyśmy wierzyć.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Wydawnictwem Czarne. Książkę „Norymberga. Naziści oczami psychiatry” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Norymberga. Naziści oczami psychiatry
Autorzy: Jack El-Hai
Data 1. wydania: 12 listopada 2025 r.
Data wydania polskiego: 12 listopada 2025 r.
Gatunek: reportaż
Wydawca: Wydawnictwo Czarne
Tłumacz: Jarosław Skowroński
Oprawa: miękka, ze skrzydełkami
Stron: 320

Ekranizacja: Norymberga, reż. James Vanderbilt, USA 2025.