Zawsze, gdy sięgam po książkę historyczną, zaczynam od sprawdzenia danych na temat jej autora. Historyk czy pasjonat? Badacz czy popularyzator? To detale, które często decydują o wiarygodności i jakości pracy. Jeremy Black nie pozostawia w tej kwestii żadnych wątpliwości. To uznany naukowiec, emerytowany profesor historii na University of Exeter, autor ponad 70 książek, specjalizujący się m.in. w historii XVIII wieku, polityce zagranicznej Wielkiej Brytanii i dyplomacji międzynarodowej. Już pierwsze strony „Wielkich strategii wojskowych” pokazują, że mamy do czynienia z autorem pewnym swoich tez, swobodnie poruszającym się w materii, o której pisze. I choć momentami wymaga to od czytelnika wysiłku, trudno odmówić mu kompetencji.

Choć formalna terminologia dotycząca strategii w zasadzie nie istniała przez znakomitą większość historii, myślenie w tych kategoriach towarzyszyło nam, odkąd ludzkość zaczęła toczyć zorganizowane konflikty. Początkowo to władca był głównym organem strategii, a dowódcy wykonywali jego rozkazy. Ten układ był szczególnie jaskrawy w przypadku wojen na wielką skalę.

Książka została uporządkowana zasadniczo chronologicznie – z wyjątkiem pierwszego rozdziału, w którym Black skupia się na strategicznych kontekstach XVIII wieku. Dalej czytelnik prowadzony jest przez kolejne epoki i przestrzenie: od imperiów kolonialnych, przez czasy napoleońskie, wojny światowe, aż po zimną wojnę i strategie świata współczesnego. Autor nie ogranicza się więc do jednego obszaru – analizuje działania takich państw jak Wielka Brytania, Francja czy Stany Zjednoczone, poświęcając im osobne rozdziały. Całość otwiera obszerne wprowadzenie, a zamykają syntetyczne wnioski. Do tego dochodzi wybrana bibliografia i przypisy, które jasno pokazują, że mamy do czynienia z pracą naukową, a nie popularnym opracowaniem do „przekartkowania” w jeden wieczór.

Jeremy Black analizuje konkretne państwa, epoki i konflikty, koncentrując się przede wszystkim na ostatnich dwóch stuleciach oraz przywódcach dysponujących realną władzą – takich jak Napoleon czy Hitler. To jednak nie jest jedynie opowieść o wojnach. Autor próbuje uchwycić coś znacznie trudniejszego: rozwój kultury strategicznej. Łączy teorię z praktyką, nie unikając przy tym sporów definicyjnych – czym właściwie jest strategia? Czy da się ją ująć w sztywne ramy? W swoich rozważaniach przywołuje klasyków myśli strategicznej, takich jak Sun Zi, Carl von Clausewitz, Alfred Thayer Mahan czy Wayne E. Lee, wchodząc z nimi w dialog i nie zawsze się z nimi zgadzając.

Ponadto zastosowanie zrozumienia strategii w konkretnych okolicznościach podkopuje wcale atrakcyjną perspektywę optymalnych rozwiązań w tej materii. Konieczność natychmiastowego działania dodatkowo utrudnia sprawę, gdyż często nie starcza czasu na opracowanie strategii doskonałej. Dobrym przykładem jest poniższy dialog z parodii filmów o Jamesie Bondzie pod tytułem Casino Royale (1967):
– Jaka jest strategia? – pyta jedna z postaci.
– Zabieramy się stąd przy pierwszej możliwej okazji – odpowiada Bond.

Choć zasadniczy ciężar narracji spoczywa na wiekach XVIII–XX (w XVIII wieku w Europpie Zachodniej powstał termin „strategia”), Black nie pomija wcześniejszych epok. Sięga do starożytności i średniowiecza, zarysowując ich znaczenie dla rozwoju myśli strategicznej. Widać jednak, że nie jest to jego główne pole badawcze – te fragmenty są bardziej syntetyczne, momentami wręcz skrótowe. A szkoda, bo już pobieżne przykłady – władcy starożytnego Egiptu, cesarze rzymscy czy Bizancjum – pokazują, że elementy myślenia strategicznego (planowanie, ustalanie priorytetów, zarządzanie zasobami) były obecne od dawna. Autor wspomina też o Grecji klasycznej, Mongołach czy średniowiecznych konfliktach francusko-angielskich. To raczej szkic niż pełna analiza – i czytelnik zainteresowany tymi epokami może odczuć pewien niedosyt.

Niektóre formy strategii mają jednak tak dlugą historię, że są zrozumiałe zarówno w kontekście średniowiecza, jak i świata współczesnego. Na przykład podczas chrześcijańskiej rekonkwisty Hiszpanii i Portugalii stosowano metodę stabilizacji podbojów terytorialnych poprzez zakładanie nowych osad. Podobnie postępowali Chińczycy, gdy działali na stepach.

Nie jest to książka łatwa. Black nie pisze językiem popularnonaukowym, nie upraszcza, nie prowadzi czytelnika „za rękę”. Wręcz przeciwnie – wymaga skupienia, a momentami nawet powrotu do przeczytanych fragmentów. Bez solidnych podstaw historycznych można się tu zwyczajnie zgubić. Autor często wraca do tych samych zagadnień (zwłaszcza do definicji strategii), co bywa pomocne, ale czasem sprawia wrażenie pewnego chaosu. Tok wywodu nie zawsze jest linearny – raczej przypomina sieć powiązanych refleksji niż prostą narrację. Pytanie tylko: czy w przypadku tak złożonego tematu da się inaczej?

A jednak – mimo tych trudności – to książka ważna. I potrzebna. „Wielkie strategie wojskowe” to nie tylko analiza przeszłości, ale też istotny głos w dyskusji o tym, jak państwa i ich przywódcy myślą (lub nie myślą) strategicznie. Black pokazuje, że strategia nigdy nie była prostą receptą na sukces. Że decyzje podejmowane w warunkach niepewności, presji czasu i ograniczonych zasobów rzadko bywają idealne. I że historia – choć nie daje gotowych odpowiedzi – pozwala dostrzec pewne mechanizmy, błędy i schematy. W kontekście współczesnych, niespokojnych czasów – konfliktów, napięć międzynarodowych, redefinicji układów sił – lektura tej książki nabiera dodatkowego znaczenia. Bo czy naprawdę tak wiele się zmieniło? A może tylko zmieniły się narzędzia, a logika działania pozostała ta sama?

Można pokusić się o konkluzję, że poszczególne strategie ewoluują, ale strategia jako ogólne zjawisko pozostaje z grubsza niezmienna. Myślenie strategiczne, rozumiane jako proces wyznaczania i realizacji celów, stanowi uniwersalny element wszystkich społeczeństw, epok i kultur.

„Wielkie strategie wojskowe” to bez wątpienia książka ambitna – i taka też pozostaje w odbiorze. Jeremy Black nie ogranicza się do czysto wojskowej analizy, lecz szeroko ujmuje kontekst międzynarodowy, jego konsekwencje i relacje między strategią a polityką. To praca wymagająca, momentami trudna, ale jednocześnie inspirująca. Nie daje prostych odpowiedzi. Zamiast tego zostawia czytelnika z pytaniami – o naturę strategii, o sens planowania w świecie pełnym chaosu, o to, czy można nauczyć się na błędach historii. I w tym tkwi jej siła. Bo dobra książka historyczna nie tyle zamyka temat, co otwiera kolejne drzwi.

Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl. Książkę „Wielkie strategie wojskowe” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Wielkie strategie wojskowe
Autor: Jeremy Black
Data 1. wydania: 25 lutego 2026 r.
Data wydania polskiego: 25 lutego 2026 r.
Gatunek: militaria
Wydawca: Wydawnictwo RM
Tłumacz: Mateusz Gwóźdź
Oprawa: broszurowa klejona
Stron: 448

Co istotne, to kolejny rozdział uniwersum zapoczątkowanego przez „Tron” i rozwiniętego w „Tron: Dziedzictwo”, ale tym razem odwracający perspektywę: to nie człowiek trafia do cyfrowego świata, lecz cyfrowy byt próbuje zaistnieć w naszym. W dobie gwałtownego rozwoju AI pytanie nie brzmi już „czy”, ale „jak daleko to zajdzie?”. I co ważniejsze – kto będzie miał nad tym kontrolę? „Tron: Ares” próbuje zmierzyć się z tymi pytaniami, choć nie zawsze daje na nie jednoznaczne odpowiedzi.

W centrum historii znajduje się bezwzględna rywalizacja korporacji, które chcą przejąć kontrolę nad przyszłością. W tym świecie powstaje Ares – zaawansowana sztuczna inteligencja zamknięta w ludzkim ciele. Idealny żołnierz: silny, inteligentny, lojalny. A przede wszystkim – wymienialny. Problem w tym, że jego istnienie jest dramatycznie ograniczone: po 29 minutach zaczyna się rozpadać. Klucz do wszystkiego stanowi więc „kod trwałości” – coś, co mogłoby uczynić go czymś więcej niż tylko narzędziem.

To właśnie tutaj film zahacza o klasyczne pytania science fiction. Ares, podobnie jak bohaterowie takich produkcji jak „Mickey 17”, zaczyna kwestionować własną naturę. Czym właściwie jest? Programem? Narzędziem? A może czymś więcej? Gdy pojawiają się emocje – a przynajmniej ich namiastka – granica między człowiekiem a maszyną zaczyna się niebezpiecznie zacierać. Tu pojawia się kolejne pytanie: czy uczucia mogą być błędem w kodzie, czy raczej jego najwyższą formą?

Narracja rozgrywa się równolegle w dwóch rzeczywistościach: fizycznej i cyfrowej. Ta druga jest intensywna, przeładowana bodźcami, niemal przytłaczająca. Świat wirtualny przypomina pulsującą sieć energii, w której programy przybierają ludzkie formy, a ruch i światło zastępują tradycyjne prawa fizyki. Jednocześnie pojawia się intrygująca koncepcja digitalizacji człowieka – przeniesienia świadomości na serwer, do złożonego świata, w którym ładunki energii przemieszczają się, a programy mają ludzką postać.

Pod względem audiowizualnym „Tron: Ares” to prawdziwy pokaz możliwości współczesnego kina. Efekty specjalne są wszechobecne, momentami wręcz dominujące, ale tworzą spójny i rozpoznawalny styl. Ogromną rolę odgrywa tu muzyka zespołu Nine Inch Nails – pulsująca, elektroniczna, hipnotyzująca. To ona buduje napięcie i nadaje filmowi charakterystyczny rytm. Przywołuje skojarzenia z estetyką gier komputerowych z lat 80., co wprowadza nutę nostalgii. Kostiumy i charakteryzacja również zasługują na uznanie – neonowa stylistyka świata „Trona” wciąż potrafi robić wrażenie.

Największym problemem filmu okazuje się jednak warstwa aktorska. Jared Leto jako Ares wypada… zbyt mechanicznie. Owszem, gra sztuczną inteligencję, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że brakuje tu jakiejkolwiek głębi. Paradoksalnie – nawet jak na robota (aktor otrzymał za tę rolę nominację do Złotej Maliny). Reszta obsady również nie wybija się ponad przeciętność. Pojawienie się takich nazwisk jak Gillian Anderson czy Jeff Bridges budzi nadzieję na coś więcej, ale ich role są niestety marginalne. Szkoda, bo to właśnie oni mogliby nadać tej historii większą emocjonalną wagę. Nawiasem mówiąc Bridges gra tu Kevina Flynna – co jest bezpośrednim łącznikiem z poprzednimi filmami serii.

Dwutorowa narracja, choć ambitna, okazuje się momentami ciężarem. Sceny rozgrywające się w świecie wirtualnym – mimo wizualnej atrakcyjności – potrafią spowalniać tempo opowieści. Nadmiar bodźców, efektów i cyfrowego chaosu prowadzi do zmęczenia, zamiast budować napięcie. Film chwilami sprawia wrażenie bardziej demonstracji technologii niż spójnej historii. A przecież to właśnie opowieść powinna być tu najważniejsza.

Nie oznacza to jednak, że „Tron: Ares” nie ma momentów, które zapadają w pamięć. Sekwencja pościgu na futurystycznych motocyklach to czysta adrenalina i wizualny popis. Pojedynek z Ateną wnosi do filmu potrzebną dynamikę i emocje. Finał natomiast – widowiskowy, głośny, niemal apokaliptyczny – chwilami przywodzi na myśl serię Transformers. Technologia wymyka się spod kontroli, a widz zostaje postawiony przed pytaniem: czy to jeszcze postęp, czy już zagrożenie?

Wydanie Blu-ray „Tron: Ares” prezentuje bardzo dobry poziom techniczny. Obraz zapisano w formacie 1080p High Definition, co pozwala w pełni docenić kontrastową estetykę filmu i bogactwo detali świata cyfrowego. Warstwa dźwiękowa również robi dobre wrażenie (znajdziemy tu m.in. Dolby Digital 5.1, w tym polski dubbing) i dobrze sprawdza się w scenach akcji. Na płycie znalazł się także zestaw dodatków, który może zainteresować fanów uniwersum. Wśród materiałów bonusowych znajdziemy m.in. kulisy powstawania filmu, segment poświęcony efektownym motocyklom świetlnym, rozmowy z obsadą, a także krótkie materiały dotyczące dziedzictwa serii „Tron” i sceny niewykorzystane.

„Tron: Ares” nie jest filmem wybitnym, ale z pewnością jest filmem intrygującym. Dla widzów zainteresowanych tematyką technologii, sztucznej inteligencji i przyszłości może stanowić ciekawy punkt wyjścia do refleksji. Bo ostatecznie nie chodzi tu tylko o maszyny. Chodzi o nas. O to, co stworzymy – i czy będziemy w stanie nad tym zapanować. Technologia w rękach jednych stanie się narzędziem rozwoju, w rękach innych – bronią zdolną zniszczyć wszystko.

A „kod trwałości”? Być może to tylko iluzja. Bo jeśli film coś sugeruje, to właśnie to, że… w życiu naprawdę nie ma nic trwałego.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Galapagos – dystrybutorem filmu na Blu-ray.

Tytuł polski: Tron: Ares
Tytuł oryginalny: Tron: Ares
Produkcja: Kanada, Nowa Zelandia, USA / 2025 r.
Premiera (świat): 6 października 2025 r.
Premiera (Polska): 10 października 2025 r.
Reżyseria: Joachim Rønning
Scenariusz: Jesse Wigutow
Zdjęcia: Jeff Cronenweth
Muzyka: Trent Reznor, Atticus Ross, Nine Inch Nails
Obsada:
Jared Leto (Ares)
Greta Lee (Eve Kim)
Jeff Bridges (Kevin Flynn)
Evan Peters (Julian Dillinger)
Jodie Turner-Smith (Athena)
Czas: 119 min.
Dystrybucja kinowa: Disney
Dystrybucja na Blu-ray w Polsce: Galapagos
Data wydania na Blu-ray: 2026 r.

Już od pierwszych stron widać, że mamy do czynienia z dziełem konsekwentnym i spójnym z poprzednią częścią. Walker ponownie oferuje wszystko to, co stanowiło o sile tomu pierwszego: skrupulatność badawczą, umiejętność prowadzenia narracji i oparcie na szerokim wachlarzu wiarygodnych źródeł – listów, wspomnień, relacji świadków. Jednocześnie nie rezygnuje z własnych komentarzy, które nadają całości indywidualny rys i pozwalają czytelnikowi nie tylko śledzić fakty, lecz także je rozumieć. Autor nie ogranicza się do rekonstrukcji wydarzeń – interpretuje je, stawia pytania, czasem dyskretnie polemizuje z wcześniejszymi ustaleniami badaczy.

Szczególne miejsce w tej części zajmuje George Sand – postać, która zyskuje w ujęciu Walkera rangę niezwykle ważną. Autor poświęca jej wiele uwagi, kreśląc portret wielowymiarowy: pisarki, kobiety niezależnej, ale też osoby pełnej sprzeczności. Śledzimy jej losy, motywacje, relacje rodzinne i artystyczne, a przede wszystkim skomplikowany związek z Chopinem. Dzięki temu biografia nabiera głębi – nie jest już tylko historią kompozytora, lecz opowieścią o relacji dwojga wybitnych osobowości. Czy można zrozumieć Chopina bez Sand? Walker zdaje się sugerować, że nie – i przekonuje o tym z dużą siłą.

Warto zatrzymać się w tym miejscu, aby się zastanowić nad złożoną osobowością kobiety, z którą Chopin spędzi kolejne dziewięć lat życia. Niektórzy biografowie twierdzili, że George Sand miała negatywny wpływ na kompozytora. Stworzyła mu wszakże ognisko domowe niezbędne, by mógł tworzyć. W czasie ich długiego związku powstało kilka największych jego dzieł, a gdy doszło do zerwania, źródło muzyki zaczęło w nim wysychać.

Na uwagę zasługuje przejrzysta konstrukcja książki. Walker konsekwentnie porządkuje materiał, wyraźnie wyodrębniając kolejne etapy życia kompozytora – od lat spędzonych z Sand (fatalną w skutkach podróż na Majorkę i pobyt w Nohant) przez okres największych sukcesów artystycznych, aż po czas pogarszającego się zdrowia i ostatnich podróży. Każdy rozdział podzielony jest na mniejsze podrozdziały, co ułatwia orientację w bogatym materiale, a kluczowe myśli i wątki zostają odpowiednio wyeksponowane w strukturze tekstu. Dzięki temu nawet przy dużej objętości książka nie przytłacza, lecz prowadzi czytelnika w sposób uporządkowany i przemyślany.

Nie mniej istotna pozostaje warstwa muzyczna książki. Walker – wybitny muzykolog i znawca epoki romantyzmu – z dużą precyzją analizuje twórczość Chopina z omawianego okresu. Te fragmenty książki ilustrują zapisy nutowe dzieł Chopina, a także strony z jego rękopisów. Autor przygląda się genezie poszczególnych utworów, ich strukturze, stylistyce i recepcji, nie tracąc przy tym kontaktu z czytelnikiem. Jego wywody są klarowne, logiczne i – co szczególnie cenne – przystępne także dla tych, którzy nie posiadają specjalistycznego przygotowania muzycznego. To rzadka umiejętność: mówić o muzyce w sposób pogłębiony, a zarazem zrozumiały. Alan Walker umiejętność tę opanował do perfekcji.

Kiedy Sand zwróciła Chopinowi uwagę, że będąc w stanie rozstroju, nieświadomie włączył do swojej muzyki odgłosy wody kapiącej na dach – co nazwała „harmonią naśladującą” – zaprotestował przeciwko naiwności pomysłu, by uznać jego nuty za skopiowane dźwięki natury.

Wydanie, w twardej, elegancko prezentującej się czarnej oprawie, uzupełnia bogaty materiał dodatkowy. Liczne ilustracje – portrety Chopina, jego bliskich, miejsc, w których przebywał, a także cytaty z różnych źródeł – pozwalają lepiej wyobrazić sobie świat, w którym żył. Dodatkowo na początku książki autor zamieścił spis źródeł ilustracji. Szczególne znaczenie, jakie autor przypisuje George Sand, podkreśla zamieszczone drzewo genealogiczne jej rodziny. Istotnym elementem jest również katalog dzieł kompozytora, indeks osób oraz rozbudowany wykaz źródeł zamieszczony na końcu książki, stanowiący świadectwo ogromu pracy badawczej autora. Czytając książkę nie sposób pomijać licznych przypisów, zawierających masę dodatkowych komentarzy, analiz i ciekawostek. Wszystkie te dodatki nie mają charakteru jedynie dekoracyjnego – realnie poszerzają perspektywę i czynią lekturę pełniejszą.

Warto opowiedzieć o losie pianina Pleyela, przy którym Chopin tworzył, ponieważ jego historia jest wprost niewiarygodna. W ciągu pięćdziesięciu lat od pobytu Chopina w klasztorze w Valldemossie cała historia urosła do legendy, a cela, w której mieszkali Sand i Chopin, stała się świątynią dla miłośników jego muzyki i przyciągała pielgrzymów z całego świata.

Na uwagę zasługują również „smaczki” i ciekawostki, które nie odnoszą się bezpośrednio do samego Chopina, lecz znacząco poszerzają kontekst opowieści. Walker z dużą swobodą wprowadza wątki ukazujące życie Polaków na emigracji, kreśląc barwny obraz środowiska, w którym funkcjonował kompozytor. Pojawiają się tu m.in. odniesienia do Adama Mickiewicza czy księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Do szczególnie interesujących należą również dwa dodatki. Pierwszy stanowi kwestionariusz Liszta dotyczący życia Chopina, skierowany – już po śmierci kompozytora – do jego siostry, Ludwiki Jędrzejewiczowej. Relacje Liszta z Chopinem były zresztą niezwykle złożone, czemu książka poświęca obszerne fragmenty. Drugi dodatek, zatytułowany „Historia pewnej pomyłki”, poświęcony jest Wandzie Landowskiej, która w 1911 roku nabyła pianino rzekomo należące do Chopina. Walker rozprawia się jednak z tą legendą, dowodząc, że instrument powstał już po śmierci kompozytora.

Drugi tom książki „Chopin. Biografia” to dzieło, które nie tylko dorównuje pierwszej części, ale w pewnych aspektach ją pogłębia. Walker prowadzi czytelnika przez ostatnie lata życia kompozytora z wyczuciem i empatią, ukazując zarówno jego artystyczne spełnienie, jak i narastające problemy zdrowotne oraz złożone relacje z otoczeniem. To książka, która pozwala nie tylko poznać fakty, lecz przede wszystkim lepiej zrozumieć Chopina – jego wrażliwość, wewnętrzne napięcia, nieustanną potrzebę tworzenia. Czy po takiej lekturze można jeszcze patrzeć na jego muzykę w ten sam sposób? Trudno oprzeć się wrażeniu, że każdy nokturn, preludium czy mazurek brzmi już inaczej – pełniej, głębiej, bardziej ludzko.

Pośmiertna odyseja kompozytora będzie tymczasem trwać, zmierzając ku bezkresnym krainom przyszłości, a jego muzyka dostarczy przyjemności i pocieszenia pokoleniom, które jeszcze się nie narodziły.

Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl. Książkę „Chopin. Biografia. Tom 2: Paryż-Panteon” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Chopin. Biografia. Tom 2: Paryż–Panteon, 1838–1849
Tytuł oryginału: Fryderyk Chopin. A Life and Times
Autor: Alan Walker
Data 1. wydania: 28 stycznia 2026 r.
Data wydania polskiego: 28 stycznia 2026 r.
Gatunek: literatura faktu, biografia
Wydawca: Znak Horyzont
Tłumacz: Małgorzata Sokalska
Oprawa: twarda
Stron: 432

W XX wieku ta rdzenna ludność północnej Skandynawii była obiektem rasistowskich uprzedzeń, dzielona niesprawiedliwym prawem, regulującym hodowlę reniferów, a nawet usuwana ze swojej ziemi. Problemy te dają o sobie znać i współcześnie. Z różnych środowisk słychać głosy w dyskusji na temat sytuacji Saamów. Za jeden z nich można uznać książkę Ann-Helén Laestadius „Kradzież”, która ukazała się w 2023 r. dzięki Wydawnictwu Mova.

Osobom, którym obca jest przedstawiona wyżej problematyka, Laponia może kojarzyć się wyłącznie pozytywnie. Malownicze, zimowe krajobrazy, różnorodność fauny, niezwykłe zjawiska przyrody, bogata kultura miejscowej ludności, tolerancja i gościnność –  budują w naszej świadomości wizję magicznego, nieskażonego cywilizacją miejsca na Ziemi. Ann-Helén Laestadius całkowicie zmienia ten obraz. Pokazuje surowe zasady rządzące społecznością, na marginesie której funkcjonują Saamowie, ich codzienne wyzwania i konfrontacje z uprzedzeniami.

Bycie Saamem wiązało się z tym, że cały czas nosiło się ze sobą swoją historię, jako dziecko dostawało się ciężki bagaż i trzeba było wybrać, czy weźmie się go na barki, czy też nie.

Autorka umiejętnie wplata te problemy w fabułę powieści i przedstawia z perspektywy 9-letniej (a później już 19-letniej) Elsy, jej brata Mattiasa oraz żyjącej po sąsiedzku rodziny. Elsa, która jako dziecko doświadcza traumatycznego przeżycia podczas samotnej wycieczki do zagrody dla reniferów, próbuje odnaleźć się w rzeczywistości, w której brak jest poczucia bezpieczeństwa, tolerancji, empatii, szacunku do zwierząt i tradycji. Czytelnik razem z dorastającą Elsą poznaje prawa rządzące tym światem, przekonuje się o jego brutalności i konfrontuje z wyobrażeniami o północnej Skandynawii. W drugiej części książki, świadoma swoich praw i możliwości Elsa podejmuje walkę ze złem, które przez wiele lat zmuszało ją do milczenia. Jej postawa wpływa na całą wspólnotę, pokazuje, że niesprawiedliwości nie można akceptować.

Rdzenni mieszkańcy Laponii pod wieloma względami przypominają Indian Ameryki Północnej. Podobnie jak oni mają bogatą kulturę, tradycje, język i wierzenia. Żyją w patriarchalnych wspólnotach, w ścisłym związku z naturą, wykazują do niej ogromny szacunek i potrafią w pełni korzystać z jej zasobów. I podobnie jak rdzenna ludność Ameryki byli systematycznie pozbawiani ziemi i praw. „Kradzież” pozwala nie tylko poznać ten niezwykły lud i jego kulturę, ale i zrozumieć motywacje, którymi kierują się w walce o prawo do godnego życia i zachowanie własnej tożsamości. To właśnie ten walor edukacyjny książki Ann-Helén Laestadius sprawia, że trudno przejść wobec niej obojętnie. Z lektury płynie zachęta do moralnego wsparcia mieszkańców Laponii oraz refleksji na temat tolerancji i szacunku wobec innych kultur.

Nie jesteś moją własnością, należysz do siebie. Jesteś mi tylko użyczony. – Usłyszała, jak Mattias kiedyś powiedział tak do swojego cielaka i od tamtej pory każdego wieczora powtarzała sobie to zdanie przed snem, żeby mieć j w pamięci, gdy to ona będzie wypuszczać swojego renifera.

Ann-Helén Laestadius, której rodzice należeli do społeczności Saamów, świetnie zna ich wszystkie bolączki i potrafi o nich pisać. To, że sama doświadczyła ksenofobii ze strony Szwedów, czyni „Kradzież”, jej pierwszą powieść dla dorosłych, niezwykle sugestywną i wiarygodną. Procentuje też doświadczenie autorki w pisaniu książek dla dzieci i młodzieży. Z łatwością oddaje emocje, które towarzyszą małej Elsie, wnika w jej psychikę, pokazuje zagubienie, zderza dziecięcą niewinność i pasję odkrywania z lękiem przed brutalnym światem dorosłych. Nie bez znaczenia jest fakt, że Laestadius działa aktywnie na rzecz praw mniejszości, zamieszkującej Skandynawię. Jej twórczość literacka jest ważnym elementem tej działalności.

Tym, co napędza akcję powieści jest wątek dotyczący kłusownictwa. Hodowla reniferów jest podstawowym, uświęconym tradycją zajęciem Saamów i ich głównym źródłem utrzymania. Renifery są częścią przyrodniczego krajobrazu Laponii. Nienawiść wobec Saamów ze strony pozostałej części mieszkańców Laponii znajduje ujście m.in. w zabijaniu i okaleczaniu tych zwierząt. Wiele z takich spraw jest jednak ignorowanych przez policję, która nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania wobec sprawców lub uznaje je za tytułową kradzież. Ochrona środowiska naturalnego, reniferów i ich siedlisk to kolejne z wyzwań, przed jakimi stoją Saamowie. Tereny prez nich zamieszkane są bogate w surowce, toteż są łakomym kąskiem dla korporacji, które budują tu swoje kopalnie i rozwijają infrastrukturę. Rdzenna ludność usiłuje z tym walczyć, ale pozbawiona praw, stoi na straconej z góry pozycji. Zniechęceni do życia w takich warunkach miejscowi łatwo popadają w depresję, podejmują próby samobójcze lub decydują się na wyjazd, porzucając własną tożsamość i rodzinę. Także i o tym jest „Kradzież”, bo dyskryminacja Saamów przyjmuje w Szwecji formy zinstytucjonalizowane i ma swoje dalekosiężne skutki – dla poszczególnych jednostek, całych wspólnot, a także miejscowej gospodarki i kultury.

Usłyszała renifery i przyspieszyła, choć drętwiały już jej uda. Oddychała szybciej, aż kłuło ją w gardle. Starała się nie oblizywać spierzchniętych ust, żeby ich nie podrażniać i żeby nie pękały.
Nie znosiła smaku krwi.

Mova postarała się o piękne wydanie książki, ze stylową okładką, w tłumaczeniu z języka szwedzkiego Natalii Kołaczek. Znajdziemy w niej także krótkie informacje o autorce. Numery rozdziałów pozostawiono w języku saamskim (jak też i dużą część słów w treści), co było znakomitym zabiegiem, jeszcze mocniej angażującym czytelnika w opowiadaną historię.

„Kradzież” to książka zaangażowana społecznie. Lektura, która porusza, edukuje i pokazuje nieznane znacznej części społeczeństwa realia życia w północnej Skandynawii. Wiele tu splatających się ze sobą wątków, odzwierciedlających najważniejsze problemy Saamów. Czy nie za dużo ich jak na jedną powieść? Okazuje się, że nie! Ann-Helén Laestadius doskonale zgrała ze sobą wszystkie te tematy, przedstawiając we właściwych proporcjach. Książka zachwyca obrazem odmienności kulturowej, którą reprezentują Saamowie, ale równie ciekawe są losy poszczególnych członków rodziny, łączące ich relacje, przeżycia i dylematy. Powieść stała się międzynarodowym bestsellerem i inspiracją do zrealizowania filmu.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Wydawnictwem Mova. Książkę „Kradzież” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Kradzież
Tytuł oryginalny: Stöld
Autor: Ann-Helén Laestadius
Data 1. wydania: 8 listopada 2023 r.
Data wydania polskiego: 8 listopada 2023 r.
Gatunek: literatura piękna
Wydawca: Mova
Tłumacz: Natalia Kołaczek
Oprawa: miękka
Stron: 448

Ekranizacja: Kradzież, reż. Elle Márjá Eira, Szwecja 2024.

Anderson sięga tu po formę bliższą widowisku, nie rezygnując jednak z tego, co zawsze było w jego kinie najważniejsze: niejednoznacznych bohaterów, napięć między ideą a rzeczywistością i historii, w których dociekliwy widz znajdzie drugie dno. W centrum historii, opowiedzianej w „Jednej bitwie po drugiej”, znajduje się Leonardo DiCaprio – aktor, który od lat udowadnia, że potrafi odnaleźć się w niemal każdym filmowym świecie. Niezależnie od tego, czy wciela się w charyzmatycznych liderów („Wilk z Wall Street”), ludzi na krawędzi obsesji („Wyspa tajemnic”), postacie zagubione w chaosie wydarzeń („Pewnego razu… w Hollywood”) lub napędzanych wolą przetrwania i zemsty („Zjawa”), zawsze nadaje swoim rolom wyjątkową intensywność i wiarygodność. W „Jednej bitwie po drugiej” ponownie pokazuje pełnię swojego aktorskiego warsztatu, tworząc postać złożoną i nieoczywistą, idealnie wpisującą się w charakterystyczny świat Andersona, mimo że była to pierwsza okazja do współpracy obu twórców.

Fabuła filmu skupia się na Bobie Fergusonie (Leonardo DiCaprio) – dawnym liderze rewolucjonistów, który zmuszony do ukrywania się, próbuje żyć z dala od świata i własnej przeszłości. Jego spokój okazuje się jednak złudny: po szesnastu latach powraca bezwzględny wróg, pułkownik Steven Lockjaw (Sean Penn), a córka Boba, Willa (Chase Infiniti), znika w tajemniczych okolicznościach. Zmuszony do działania były bombiarz wyrusza na jej poszukiwanie, konfrontując się z konsekwencjami dawnych decyzji. W tej pełnej napięcia podróży pojawiają się sojusznicy – wśród nich sensei Sergio (Benicio del Toro). Dawna rewolucja powraca niczym echo i przypomina, że przeszłość nigdy nie znika naprawdę.

Leonardo DiCaprio nie jest tu bohaterem z krwi i kości. Jego Bob Ferguson to człowiek kruchy, zmęczony i zagubiony – w oczach aktora często widać strach, niepewność i skłonność do podporządkowania się silniejszym osobowościom. Jednocześnie DiCaprio potrafi subtelnie pokazać drugą stronę tej postaci: odwagę, determinację i głęboko ukrytą wrażliwość, szczególnie w scenach z córką Willą oraz jej matką Perfidią (Teyana Taylor). Momentami świadomie przerysowuje swoją postać, wprowadzając do filmu nieco komicznych akcentów.

Choć film w dużej mierze opiera się na charyzmie i brawurze Leonarda DiCaprio to na ekranie nie brakuje także innych znakomitych kreacji. Na szczególne wyróżnienie zasługuje Sean Penn, który pracował już z Andersonem przy nominowanym do Oscara „Licorice Pizza”. Aktor zagrał tam epizodyczną, ale bardzo charakterystyczną rolę Jacka Holdena – starzejącej się gwiazdy filmowej. W „Jednej bitwie po drugiej” kradnie kilka scen swoją ekranową energią. Penn tworzy tu postać wyrazistą i bezkompromisową – człowieka twardo dążącego do celu, skupionego przede wszystkim na własnym interesie i gotowego zrobić wiele, by go obronić. Jego bohater przyciąga uwagę widza już od pierwszych chwil obecności na ekranie.

Solidnie wypadają inne postaci drugoplanowe: Benicio del Toro i Teyana Taylor – idealnie odnajdują się w świecie moralnych szarości, jaki kreśli Anderson. Miłym zaskoczeniem okazuje się natomiast 25-letnia Chase Infiniti – młoda aktorka wnosi do filmu świeżość i naturalność, pokazując, że potrafi dotrzymać kroku znacznie bardziej doświadczonym partnerom z planu.

Anderson prowadzi tę historię w sposób charakterystyczny dla swojego kina – nie tyle budując klasyczną opowieść o zwycięstwie lub porażce, ile stopniowo odsłaniając mechanizmy rządzące ludźmi uwikłanymi w konflikty większe od nich samych. „Jedna bitwa po drugiej” staje się dzięki temu nie tylko opowieścią o konkretnych wydarzeniach, lecz także refleksją nad naturą walki – tej politycznej, ideologicznej i bardzo osobistej. Nie oznacza to jednak, że film jest pozbawiony drobnych mankamentów – momentami odczuć można jego rozbudowaną długość (161 minut!), a natłok wątków i stylistycznych tonów sprawia, że opowieść bywa chwilami nierówna i rozwleczona.

Siłą filmu pozostaje jednak nie tylko scenariusz i aktorstwo, ale również warstwa czysto filmowego rzemiosła. Anderson od lat otacza się twórcami, którzy doskonale rozumieją jego styl, a w „Jednej bitwie po drugiej” ponownie widać tę twórczą chemię. Zdjęcia Andersona i Michaela Baumana prowadzone są z charakterystyczną płynnością – kamera często podąża za bohaterami, budując napięcie i wciągając widza w sam środek wydarzeń. Równie ważny okazuje się montaż Andy’ego Jurgensena, który utrzymuje dynamiczne tempo opowieści. Na osobne wyróżnienie zasługuje także muzyka Jonny’ego Greenwooda – nietypowa, w dużej mierze instrumentalna i momentami wręcz ascetyczna, buduje atmosferę napięcia i wewnętrznego niepokoju bohaterów. Z wymienionymi twórcami Anderson pracował już wcześniej m.in. przy filmie „Licorice Pizza”.

Film zapada w pamięć również dzięki kilku znakomicie zrealizowanym sekwencjom, które pokazują, jak świetnie Anderson operuje napięciem. Reżyser nie spieszy się z prowadzeniem akcji – pozwala scenom rozwijać się powoli, budując atmosferę krok po kroku, aż do momentu kulminacji. Dzięki temu nawet długie fragmenty pozbawione dialogów potrafią trzymać widza w napięciu. Jedną z najbardziej widowiskowych scen jest uliczny pościg, który dzięki dynamice i sposobowi prowadzenia kamery przywodzi na myśl szalone eskapady znane z gier z serii „Grand Theft Auto”. Z kolei pod koniec filmu pojawia się sekwencja przypominająca klasyczny „Pojedynek na szosie” – długa, nerwowa konfrontacja na drodze, w której napięcie rośnie z każdą kolejną minutą.

Samo wydanie Blu-ray jest dość skromne pod względem materiałów dodatkowych – na płycie nie znajdziemy wywiadów, materiałów z planu czy komentarza twórców. Menu oferuje jednak podstawowe opcje, takie jak wybór scen, języka oraz ścieżki dźwiękowej, dzięki czemu można wygodnie poruszać się po filmie i dopasować seans do własnych preferencji. Najważniejszym atutem wydania pozostaje oczywiście jakość obrazu. Transfer prezentuje się bardzo dobrze, pozwalając w pełni docenić zdjęcia i wizualny styl filmu, z którego słynie Anderson.

„Jedna bitwa po drugiej” to film jednocześnie efektowny i pełen charakterystycznej dla Andersona psychologicznej głębi – widowisko, które nie zapomina o swoich bohaterach i emocjach, jakie nimi kierują. Jeśli ktoś spodziewa się wyłącznie czystej akcji, może być zaskoczony, ale właśnie w tym tkwi siła kina Andersona. „Jedna bitwa po drugiej” pokazuje, że reżyser wciąż potrafi wygrywać najważniejsze starcie – o uwagę i emocje widza.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Galapagos – dystrybutorem filmu na Blu-ray.

Tytuł polski: Jedna bitwa po drugiej
Tytuł oryginalny: One Battle After Another
Produkcja: USA / 2025 r.
Premiera (świat): 8 września 2025 r.
Premiera (Polska): 26 września 2025 r.
Reżyseria: Paul Thomas Anderson
Scenariusz: Paul Thomas Anderson
Zdjęcia: Paul Thomas Anderson, Michael Bauman
Muzyka: Jonny Greenwood
Obsada:
Leonardo DiCaprio (Bob Ferguson)
Sean Penn (pułkownik Steven J. Lockjaw)
Benicio del Toro (sensei Sergio St. Carlos)
Teyana Taylor (Perfidia)
Chase Infiniti (Willa)
Czas: 161 min.
Dystrybucja kinowa: Warner Bros. Entertainment Polska Sp. z o. o.
Dystrybucja na Blu-ray w Polsce: Galapagos
Data wydania na Blu-ray: 2026 r.

Na podstawie: Thomas Pynchon, „Vineland”, 2025 r. (powieść)

„Bardzo krótka historia” nie jest oczywiście pracą naukową w ścisłym znaczeniu tego słowa, lecz popularnonaukową syntezą. Tym większe zainteresowanie budzi zastosowany przez autorkę klucz selekcji: jakie wydarzenia uznała za fundamentalne, jakie pominęła i w jaki sposób połączyła je w spójną narrację. To właśnie ten wybór – a nie sama objętość książki – decyduje o wartości i użyteczności takiego opracowania. Emma Marriott sama zresztą przyznaje, że jej celem było zaprezentowanie dziejów świata w formie „pigułki” – skondensowanej, prostej i przystępnej dla każdego czytelnika.

Spis treści wyjaśnia wiele wątpliwości dotyczących konstrukcji książki. Układ materiału jest zasadniczo chronologiczny, jednak w obrębie poszczególnych rozdziałów autorka stosuje również porządek terytorialny, wyróżniając Bliski Wschód i Afrykę, Daleki Wschód, Europę, obie Ameryki, a w trzech ostatnich rozdziałach także Oceanię. Na uznanie zasługuje świadome wyjście poza eurocentryczną perspektywę oraz uwzględnienie zagadnień rzadziej obecnych w syntetycznych ujęciach historii świata.

Zastanowienie budzą natomiast przyjęte cezury czasowe. Starożytność została podzielona na dwa rozdziały, z których drugi – określony jako „późna starożytność” – obejmuje lata 800–450 p.n.e., co odbiega od powszechnie przyjmowanej periodyzacji, wyznaczającej jej kres na upadek cesarstwa zachodniorzymskiego. Podobnie „wczesne średniowiecze” kończy się w roku 1066, czyli na dacie ważnej dla historii Anglii, lecz niekoniecznie przełomowej w skali globalnej. Dodatkowe wątpliwości budzi także bardzo nierównomierny rozkład chronologiczny materiału w poszczególnych rozdziałach. Jeden z nich („Świat w ruchu”) obejmuje niemal siedem stuleci, podczas gdy ostatni („Nowy porządek świata”) zaledwie czterdzieści pięć lat. Szkoda, że autorka nie uzasadnia we wstępie wyboru właśnie takich cezur, gdyż ich wyjaśnienie pozwoliłoby lepiej zrozumieć przyjętą logikę sposobu przedstawienia dziejów.

Narracja obejmująca dzieje świata rozpoczyna się od Sumeru – wyboru w pełni zrozumiałego, jeśli przyjąć za punkt wyjścia narodziny cywilizacji miejskich i pisma. Opowieść kończy się natomiast na roku 1945. I w tym miejscu rodzi się pytanie: dlaczego autorka nie zdecydowała się choćby na zarysowanie procesów obejmujących ostatnie dekady XX i początek XXI wieku? Ich uwzględnienie z pewnością nie wpłynęłoby znacząco na objętość książki, mogłoby natomiast nadać całości wyraźniejsze poczucie domknięcia oraz pomóc czytelnikowi powiązać odległą przeszłość z rzeczywistością współczesnego świata. Brak tego ogniwa sprawia, że narracja urywa się w momencie bezsprzecznie przełomowym, lecz pozostawia niedosyt – zwłaszcza dla odbiorcy poszukującego syntetycznego obrazu historii prowadzącej aż do teraźniejszości.

Na plus z pewnością należy zaliczyć sposób prowadzenia narracji. Książkę czyta się lekko i z wyraźnym poczuciem, że autorka świadomie selekcjonuje materiał – koncentruje się nie tylko na wydarzeniach uznawanych za przełomowe, lecz także na tych mniej oczywistych, które potrafią wzbudzić w czytelniku autentyczną ciekawość. W pracy znalazło się miejsce dla imperium Hetytów, wczesnych dynastii Chin, kultury Olmeków i Chavin czy królestwa Kusz. Zdecydowanie mniej uwagi poświęcono natomiast dziejom Europy Środkowo-Wschodniej – w tym Polski, której obecność w narracji ogranicza się do krótkich, fragmentarycznych wzmianek. Można to tłumaczyć globalnym charakterem syntezy oraz koniecznością selekcji materiału, jednak dla polskiego czytelnika niedosyt w tym zakresie pozostaje odczuwalny.  

Choć dzieje ludzkości to sieć wzajemnie powiązanych procesów i zdarzeń, Emma Marriott potrafi zamknąć każdy podrozdział w spójną, klarowną całość. Dzięki temu książkę można czytać wyrywkowo, bez poczucia zagubienia czy utraty szerszego kontekstu.

Autorka ma pełną świadomość niedoskonałości wynikających z tak skrótowej prezentacji dziejów świata, o czym otwarcie pisze we wstępie. Największą trudność stanowił dla niej dobór materiału – konieczność zdecydowania, które informacje pominąć, aby publikacja zachowała swoją przystępną formę i popularnonaukowy charakter. Krótko nie znaczy jednak powierzchownie. W książce znaleźć można wiele wartościowych treści i ciekawostek (np. o migracji ludów Bantu czy reformie Taika w Japonii), które skutecznie poszerzają horyzonty czytelnika. Oprócz historii politycznej są także fragmenty poświęcone kulturze, życiu religijnemu, społecznemu czy gospodarce – np. rozwojowi handlu w okresie średniowiecza czy rewolucji przemysłowej. Przekaz wzbogacają przejrzyste mapki, a zamieszczona na końcu krótka bibliografia – zdominowana przez źródła brytyjskie – stanowi mieszankę opracowań akademickich i publikacji popularnonaukowych.

Warte odnotowania jest to, że autorka opiera się na rzetelnych ustaleniach, ale przywołuje również informacje słabiej udokumentowane, wyraźnie zaznaczając ich niepewny status. Tak dzieje się na przykład w przypadku pochodzenia Słowian — zagadnienia, które wciąż budzi wśród historyków liczne kontrowersje i pozostaje przedmiotem debaty naukowej.

Ostatecznie „Bardzo krótka historia świata”, która ukazała się za sprawą Wydawnictwa RM, spełnia obietnicę zawartą w tytule – nie jako pełna panorama dziejów, lecz jako książka popularnonaukowa, która ma inspirować do dalszych poszukiwań. Pomimo pewnych uproszczeń, książka Emmy Marriott stanowi wartościowe wprowadzenie do historii powszechnej, szczególnie dla czytelników rozpoczynających swoją przygodę z tym tematem lub poszukujących uporządkowanej „mapy” dziejów świata. To lektura, która skutecznie rozbudza ciekawość. Być może właśnie to jest jej największą zaletą.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Wydawnictwem RM. Książkę „Bardzo krótka historia świata” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Bardzo krótka historia świata
Autor: Emma Marriott
Data 1. wydania: 4 lutego 2026 r.
Data wydania polskiego: 4 lutego 2026 r.
Gatunek: historia
Wydawca: Wydawnictwo RM
Tłumacz: Ignacy Kurowski
Oprawa: broszurowa klejona
Stron: 176

Denis Johnson umiejscowił akcję swojej książki w pierwszej połowie XX wieku, na pograniczu amerykańsko-kanadyjskim. Ten surowy, dziewiczy krajobraz odgrywa tu rolę zasadniczą – jest sprawcą nieszczęścia, niemym świadkiem wydarzeń i oazą spokoju jednocześnie. Miejscem, które przyciąga, karmi i fascynuje, ale też bezlitośnie zsyła cierpienie. Wymaga szacunku i akceptacji zasad, którymi się rządzi. I w ten właśnie świat coraz śmielej wkracza cywilizacja. Wycinka lasów, budowa linii kolejowych, dróg, mostów są tu ledwie zarysowanym, lecz wyraźnie wyczuwalnym znakiem postępu – ingerencji w porządek natury, która nie pozostaje bez konsekwencji. Johnson dyskretnie  pokazuje, jak człowiek próbuje oswoić przestrzeń, która nigdy nie przestaje być od niego potężniejsza.

Peeples opowiadał, że widział raz, jak pięciotonowa kłoda poderwała się z wozu jakby spłoszona i przetoczyła się po sześciokonnym zaprzęgu, zabijajac wszystkie zwierzęta. Drzewo traktowało człowieka przyjaźnie tylko wtedy, gdy zostawiał je w spokoju. Gdy piła już werżnie się w pień, zaczyna się wojna.

Wydawać się może, że to prosta opowieść. O drwalu, Robercie Grainierze, który prowadzi nieskomplikowane życie. Często wyjeżdża do pracy w lesie – przy budowie linii kolejowych i mostów – a gdy zachodzi potrzeba, najmuje się do innych zajęć fizycznych. Przede wszystkim jednak próbuje przetrwać i zapewnić byt swojej rodzinie: żonie i córeczce. W takim świecie marzeniem nie jest dobrobyt, lecz… bliskość. Sezonowe wyjazdy są koniecznością, ale dla rodziny oznaczają długą i bolesną rozłąkę. Domek pośród lasu i obecność najbliższych to wszystko, czego Robert potrzebuje do poczucia spełnienia i szczęścia. Ten porządek zostaje jednak brutalnie zniszczony. Ogień zabiera wszystko, co Grainier posiadał. Pozostaje jedynie popiół. I wspomnienia.

„Sny o pociągach” to książka pozbawiona fajerwerków, szybkiego tempa i gwałtownych zwrotów akcji. Jest cicha i kameralna, opowieść snuje się powoli, a towarzyszy jej nieustanna refleksja nad tym, co w ludziach wywołuje lęk: utratą bliskich, samotnością i śmiercią. Po rodzinnej katastrofie Grainier decyduje się na samotne życie, w którym pytanie o sens istnienia powraca uparcie, choć pozostaje bez jednoznacznych odpowiedzi. Początkowa nadzieja na powrót bliskich przeradza się w próbę pogodzenia się z losem. Grainier wie, że tu, pośrodku leśnej głuszy, jest jego miejsce. Tu, gdzie stworzył dom i gdzie stracił rodzinę. Przekonuje się, że czas może i łagodzi ból, ale nie leczy. Grainier nie chce już niczego zmieniać. Jest pustelnikiem, oswojonym z cierpieniem i wyrokami losu.

Znalazł westfalkę, leżała na boku, nóżki podwinęły się jej jak chrząszczowi. Grainier wyprostował piec, szarpnął za drzwiczki. Zawiasy pękły, został z drzwiczkami w garści. Wewnątrz leżał klocek brzeziny, ledwo osmalony.
– Gladys! – odezwał się Grainier. Wszystko, co kochał, zalegało wokół niego w popiołach, ale tu miał coś, czego dotknęła, co trzymała.

Styl Denisa Johnsona jest oszczędny, surowy i pozbawiony ozdobników. Daje się w nim wyraźnie odczuć doświadczenie autora – wielokrotnie nagradzanego prozaika, dwukrotnie nominowanego do Nagrody Pulitzera. Pisze krótkimi, klarownymi scenami, praktycznie pozbawionymi dialogów, które często urywają się nagle, pozostawiając czytelnika z niedopowiedzeniem i ciszą. Nie tłumaczy emocji bohatera wprost – raczej pozwala im wybrzmieć w gestach, obrazach i rytmie codziennych czynności. Ta prostota jest jednak pozorna. Za lakonicznym językiem kryje się ogromna wrażliwość i precyzja w oddawaniu ludzkiego doświadczenia: żałoby, samotności, trwania mimo wszystko. Johnson ufa czytelnikowi, nie prowadzi go za rękę, lecz zaprasza do współodczuwania.

Jest w tej krótkiej historii także sporo symboliki oraz elementów pozazmysłowych. Klątwa chińskiego robotnika, duch Gladys nawiedzający Grainiera czy motyw wilczego dziecka to nie tyle dosłowne ingerencje nadprzyrodzone, ile przejawy wewnętrznych lęków, poczucia winy i ogromnej tęsknoty. Autor zaciera granicę między rzeczywistością a wyobrażeniem, sugerując, że to, co niewidzialne, bywa równie realne jak fizyczne doświadczenie straty. Te elementy nie burzą realizmu – przeciwnie, pogłębiają jej emocjonalny i egzystencjalny wymiar.

Miał ją już w zasięgu ręki. Już nie Kate warknęła, szczeknęła, kłapnęła, kiedy ojciec pochylił się nad nią, potem jej oczy zaszkliły się i tak zgasła w sobie, że był pewien, iż gdy jej dotknął, oddała ostatnie tchnienie. Żyła jednak, patrzyła na niego.

Warto wspomnieć o filmowej adaptacji „Snów o pociągach” w reżyserii Clinta Bentleya, docenionej przez widzów i krytyków. Film próbuje uchwycić ten sam nastrój ciszy i kontemplacji, jednak siłą rzeczy przesuwa akcenty. Tam, gdzie książka operuje skrótem, film dopowiada obrazem, muzyką i dłuższą obserwacją krajobrazu. Samotność Grainiera w wersji ekranowej (w tej roli znakomity Joel Edgerton) staje się bardziej zewnętrzna, widzialna – las, przestrzeń i surowa przyroda dominują nad wewnętrznym monologiem, który w książce rozgrywa się niemal bez słów. Adaptacja zachowuje ducha pierwowzoru, ale traci część jego literackiej ciszy – tej szczególnej intymności, którą daje tylko tekst.

Jest taki moment, w którym Grainier mimowolnie podsumowuje swoje życie. Okazją do tego jest podniebna przejażdżka samolotem – jedna z atrakcji lokalnego jarmarku. To właśnie wtedy przed oczami przelatują mu sceny z życia, krótkie, urywane, pozbawione patosu, jakby oglądane z dystansu, który daje wysokość i świadomość nieuchronnego końca. Ten epizod staje się symbolicznym zawieszeniem między ziemią a niebem, przeszłością i teraźniejszością – chwilą, w której Grainier nie szuka już odpowiedzi, lecz przygląda się temu, co było, z cichą akceptacją i spokojem.

Zobaczył ten moment, kiedy w letnią noc pił z Gladys i Kate tynkturę od Hooda w ich chatce, a potem inną chatę, której nigdy dotąd nie wspominał, miejsca z zapomnianego dzieciństwa, ogromne, złocące się pole pszenicy, powietrze falujące w upale nad drogą, obejmujące go ramiona, głos nucącej kobiety, odpowiedzi na wszystkie tajemnice życia.

„Sny o pociągach” to opowieść, która nie krzyczy i nie domaga się uwagi, a mimo to zostaje w czytelniku na długo. To książka o życiu przeżywanym na uboczu wielkiej historii, o bólu, który nie znajduje ukojenia, lecz zostaje oswojony. Johnson pokazuje, że sens istnienia nie zawsze objawia się w zmianie czy nadziei – czasem tkwi w trwaniu, w pamięci i w zgodzie na to, co nieodwracalne. To lektura cicha, ale głęboko poruszająca. Taka, do której wraca się myślami – jak do snu, który nie daje do końca o sobie zapomnieć.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Wydawnictwem Czarne. Książkę „Sny o pociągach” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Sny o pociągach
Tytuł oryginalny: Train Dreams
Autor: Denis Johnson
Data 1. wydania: 22 maja 2012 r.
Data wydania polskiego: 5 listopada 2025 r.
Gatunek: literatura piękna
Wydawca: Wydawnictwo Czarne
Tłumacz: Tomasz S. Gałązka
Oprawa: twarda
Stron: 112

Ekranizacja: Sny o pociągach, reż. Clint Bentley, USA 2025.

Autor dziennika, który ukazał się  w serii „Sekrety historii” dzięki Wydawnictwu RM (w przekładzie Ignacego Kurowskiego), nie wziął udziału w agresji na Polskę, nie walczył też w krajach Beneluksu i we Francji, ale w latach 1941-1942 uczestniczył w realizacji operacji „Barbarossa” i „Zimowy Sztorm”. Przedmowa, którą napisał brytyjski historyk i pisarz, Roger Moorhouse, dostarcza czytelnikowi krótkich, ale konkretnych informacji także o wcześniejszych losach Sandera – dzieciństwie, latach młodości i początkach kariery wojskowej. Wstęp starannie opisuje oryginalne źródło, tradycję spisywania pamiętników w Niemczech oraz zasady, jakich musieli przestrzegać żołnierze walczący na froncie. Sander szczęśliwie tych zasad nie respektował, co podnosi znacznie wartość jego relacji. Cały dziennik podzielony jest na 5 rozdziałów, obejmujących kilku lub kilkunastomiesięczne jednostki czasu, nie zawsze następujące po sobie. Zapiski zaczynają się w kwietniu 1938 r., a kończą w grudniu 1943 r. W publikacji warto docenić mapy szlaku bojowego 6. Dywizji Pancernej i przebiegu operacji „Zimowy Sztorm”, wstępy do każdego z rozdziałów, przybliżające sytuację na froncie, przypisy z wyjaśnieniami ważniejszych terminów i zwrotów oraz, znajdującą się na końcu książki, tabelę ze stopniami wojskowymi stosowanymi w Wehrmachcie.

Przeżycia z frontu dowódcy Panzera 35(t) napisane są niezwykle sugestywnie, co sprawia, że czytelnik z łatwością może wyobrazić sobie trud i emocje, które towarzyszyły żołnierzom podczas kampanii na froncie wschodnim. Autor posiada nie tylko dar wnikliwej obserwacji otoczenia, ale i umiejętność pisania o własnych doświadczeniach w sposób klarowny, a czasem, mimo całej grozy i powagi sytuacji, ze szczyptą humoru. Dziennik uzmysławia, jak bardzo umysł żołnierzy niemieckich przesiąknięty był nazistowską ideologią i teorią ras. Poczucie wyższości w opiniach Sandera na temat czerwonoarmistów (traktuje ich z pogardą, nazywa bydlętami lub świniami) dowodzi ukształtowanego już światopoglądu, determinacji w osiąganiu celów postawionych przed narodem niemieckim i wiary w słuszność idei głoszonych przez wodza. Ale i jemu zdarzały się momenty kryzysu, lęku, krytyka przełożonych za chaotyczny odwrót i wątpliwości czy armia niemiecka jest wystarczająco silna, a cała kampania na froncie wschodnim zakończy się powodzeniem.

Mówię moim podwładnym, że celem tego wszystkiego jest przekształcenie Europy, stworzenie i ochrona Lebensraumu oraz całkowite unicestwienie „bolszewizmu”, stanowiącego zagrożenie dla ludzi. Ale czy naprawdę traktuję te slogany poważnie? Czy sam wierzę w idee, które staram się przekonująco przedstawiać moim ludziom? Za każdym razem coraz trudniej mi pojąć, że wszystko, co każą nam tu robić, jest słuszne i służy nie tylko naszym.

Prowadzenie dziennika stanowiło dla jego autora sposób radzenia sobie z przygnębiającą rzeczywistością i szansę na lepsze zrozumienie rozgrywających się na jego oczach wydarzeń. Najciekawsze i jednocześnie najbardziej przerażające są te jego fragmenty, które opisują działania bojowe Dywizji Pancernej. Chwilami Sander czyni to niezwykle drobiazgowo, barwnie relacjonuje szczegóły każdego natarcia. Wie, jak z prowadzonej operacji wydobyć to, co dramatyczne, przemawiające do wyobraźni. Przywołuje słowa, które padają z ust jego towarzyszy, oddaje emocje, często korzysta z przenośni i porównania. Pisze o pocisku urywającym dłonie żołnierza, a chwilę później dostrzega motyle krążące wokół czołgu. Można powiedzieć, że w tych nadzwyczajnych okolicznościach, w jakich powstawał dziennik, ujawnił się talent pisarski Friedricha Sandera. Opis wydarzeń jest na tyle plastyczny, że z powodzeniem mógłby zostać przekuty w scenariusz filmowy. Autor zapisków potrafi też wyciągać słuszne wnioski – wie, że niemieckie atuty w postaci ducha walki, morali i umiejętności mogą okazać się zbyt słabe w obliczu potęgi przemysłu i zasobów ludzkich Związku Sowieckiego.

Niestety, niewiele znajdziemy w dzienniku wzmianek o Polsce i Polakach. W czasie inwazji na Polskę Sander służył w batalionie uzupełnień pułku i w jego notatkach nie ma żadnych informacji na ten temat. W listopadzie 1942 r., w drodze na front, przejeżdża jednak przez Warszawę, która wydaje mu się szara i brudna, nosząca ślady walk z 1939 r. Zwraca uwagę na chaos architektoniczny w stolicy Polski i zaniedbane okolice Wisły.

Tutejszy krajobraz ma w sobie coś smutnego.

Tym, co czyni „Niemieckiego czołgistę na froncie wschodnim” publikacją godną uwagi jest perspektywa, z jakiej śledzimy działania jednostki porucznika Sandera. Autor książki osobiście doświadczał niedogodności (niskie racje żywnościowe, zła pogoda, chmary owadów, przestarzały sprzęt) i okrucieństw, jakie niesie ze sobą wojna. Widział śmierć własnych towarzyszy, sam wielokrotnie się o nią ocierał. To jego punkt widzenia (nie generała czy ministra, który nie doświadczał żołnierskiego żywota) będzie szczególnie cenny, zarówno dla historyka, jak i każdego czytelnika chcącego poznać prawdziwe oblicze wojny. Choć trzeba też przyznać, że w obawie przed sądem wojennym, zdarza się Sanderowi pomijać niektóre fakty, świadczące na niekorzyść armii niemieckiej i jej dowódców.

Książka stanowi wartościowy dokument historyczny, nie pisany dla celów propagandowych. Relacjom z walk frontowych towarzyszą szczere refleksje na wiele tematów. Trwoga o własne życie idzie w parze z poczuciem misji do spełnienia w imię narodowoscjalistycznych ideałów. Friedrich Sander odsłania przed czytelnikiem swój świat, młodego, ambitnego oficera Wehrmachtu. Zaangażowanego politycznie, ale i nie stroniącego od uwag krytycznych pod adresem niemieckich dygnitarzy. To świat pełen przemocy i cierpienia, którego na froncie wschodnim doznawały obie strony konfliktu. Dziennik pozwala również zrozumieć psychologiczne aspekty wojny, w tym strach, stres, upadające morale i determinację żołnierzy, którzy musieli stawiać czoła zarówno wrogowi, jak i niesprzyjającemu środowisku. Dzięki relacjom Friedricha Sandera mamy unikalny wgląd w realia walk prowadzonych na froncie wschodnim II wojny światowej.

Codzienne doświadczenia uświadamiają nam, jak niewiele znaczy nasze życie i jak bardzo powinniśmy być wdzięczni za sam fakt istnienia. Ta wiedza musi skłaniać nas do wielkich czynów, bo tylko tak możemy dowieść, że jesteśmy godni istnienia.

Ktoś taki jak Friedrich Sander, ktoś, kto przeszedł drogę przez piekło, najpełniej pojmie znaczenie tych słów.

Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl. Książkę „Niemiecki czołgista na froncie wschodnim. Dziennik dowódcy” można zakupić pod tym linkiem.

Zdjęcie: Opracowanie własne na podstawie fotografii archiwalnej z frontu wschodniego II wojny światowej / Wikimedia Commons (oryginał czarno-biały, koloryzacja współczesna).

Tytuł polski: Niemiecki czołgista na froncie wschodnim. Dziennik dowódcy
Autor: Friedrich Sander
Seria: Sekrety historii
Data 1. wydania: 27 marca 2024 r.
Data wydania polskiego: 27 marca 2024 r.
Gatunek: historia
Wydawca: Wydawnictwo RM
Tłumacz: Ignacy Kurowski
Oprawa: broszurowa klejona
Stron: 464

Max Porter jest z wykształcenia historykiem sztuki, a jego zainteresowania badawcze obejmowały także – i to ma znaczenie w kontekście jego twórczości – psychoanalizę, feminizm oraz sztukę performatywną. Jego debiutancka powieść „Grief Is the Thing with Feathers”, wydana w 2015 roku, była odważnym eksperymentem łączącym prozę z elementami poezji. Porter, dostrzeżony przez krytyków i środowisko literackie, konsekwentnie rozwijał obrany kierunek twórczy i w kolejnych dziełach mocno akcentował znaczenie języka, formy oraz emocjonalnego stylu prowadzenia narracji. „Shy” ukazał się w 2023 roku jako czwarta powieść tego autora, a na polskim rynku wydawniczym w listopadzie 2025 roku nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka.

Książka nosi imię jednego z jej bohaterów – nastolatka przebywającego w ośrodku dla trudnej młodzieży „Ostatnia Szansa”. Shy, z plecakiem pełnym kamieni, w środku nocy opuszcza placówkę i rozpoczyna samotną wędrówkę. Czytelnik towarzyszy mu w tej ucieczce, stopniowo zagłębiając się w wewnętrzny świat nastolatka.

Bystrzak jesteś, a naprawdę się uparłeś, żeby się wykoleić, co?

To nie jest książka łatwa w odbiorze. I z pewnością nie dla każdego. Poetycko-fragmentaryczny styl Portera nie raz powoduje wrażenie chaosu, dezorientacji i napięcia, co oczywiście jest celowym zabiegiem autora. Wiele zdań wyrwanych z kontekstu sprawia wrażenie urwanych myśli, niemal niezrozumiałych, jakby były zapisem wewnętrznego monologu gdzieś na granicy świadomości. Można powiedzieć, że prawdziwym miejscem akcji jest umysł Shy’a, a autor prowadzi czytelnika przez strumień jego myśli. Są tu emocje towarzyszące mu w chwili ucieczki. Są wspomnienia z różnych okresów jego życia, głosy dorosłych, fragmenty rozmów. Są refleksje wypełnione bólem, wstydem, gniewem lub poczuciem winy. Przede wszystkim jednak jest dojmująca samotność, potrzeba bliskości i akceptacji. Wszystko to autor miesza ze sobą – rozmaite emocje i doświadczenia głównego bohatera zostały przez niego zmiksowane i pokazane w kolejności, w której brak chronologii i związku przyczynowo-skutkowego, a sens wyłania się dopiero z całości.

Jedyną osią porządkującą ten rozbity świat jest sama ucieczka — fizyczna i psychiczna zarazem. To ona nadaje rytm opowieści i spaja rozproszone elementy w jedną, intensywną całość. Czytelnik, podobnie jak bohater, musi samodzielnie posklejać ten rozbity na kawałki obraz, odczytać znaczenia ukryte między wersami i zaakceptować tę nietypową narrację. Czytanie „Shy” przypomina układanie puzzli, wymaga koncentracji i cierpliwości, ale w zamian oferuje głęboko poruszające, emocjonalne doświadczenie.

Zadzwoniła jego mama i powiedziała, że się martwią, żeby na siebie uważał, tyle pali, może przez to nie rośnie, niezdrowo tak siedzieć całymi dniami w pokoju i słuchać tylko tych jego drum and bassów, a on jej na to, że kocha drum’n’bass o wiele bardziej, niż kiedykolwiek kochał ją, i się rozłączył.

Trudność w odbiorze książki potęgowana jest przez zastosowanie różnych rozwiązań edytorskich i typograficznych. Nie mamy tu jednolitej formy zapisu – zmienna jest interlinia, występują różne kroje czcionki, niektóre fragmenty są pisane kursywą, inne pozbawione znaków interpunkcyjnych. I znowu czytelnik zdaje sobie sprawę, że taki zabieg, pozbawiony walorów estetycznych, jest celowy. Bałagan w tekście odzwierciedla chaos myśli, emocjonalną huśtawkę i niestabilność psychiczną bohatera.

Warto wspomnieć, że w 2025 roku powstał film wyreżyserowany przez Tima Mielantsa, który przedstawia tę historię z zupełnie innej perspektywy – oczami dyrektora ośrodka „Ostatnia Szansa”, Steve’a. W roli tej wystąpił Cillian Murphy, który już wcześniej miał okazję uczestniczyć w adaptacji innej powieści Maxa Portera. Mowa o sztuce opartej na „Grief Is the Thing with Feathers”, w której Murphy wcielił się w pogrążonego w żałobie ojca. Film „Steve”, oparty na powieści „Shy”, to obraz kameralny, bardzo autentyczy i znakomicie uzupełniający treść książki o odczucia i relacje tej „drugiej strony” – pedagogów z ośrodka. Dzięki temu opowieść zyskuje nowy wymiar: staje się refleksją nad bezradnością, odpowiedzialnością i granicami empatii.

Radzę ci znaleźć jakiś złoty środek, Shy. Jak cię niesie, to fruniesz,
a jak masz doła, to totalnie toniesz. Szczerze? Męczące to jest.

„Shy” jest książką wymagającą, ale jednocześnie niezwykle sugestywną. Forma pełni tu równie ważną rolę co treść. To dzięki niej lektura nabiera intensywności i pozwala czytelnikowi zbliżyć się do wewnętrznych przeżyć bohatera. To literatura szczera, intymna, niepokojąca, zwłaszcza gdy uświadomimy sobie ogrom często niewypowiedzianych emocji towarzyszących dorastającej młodzieży. Trzeba jednak uczciwie przyznać, że nie każdy odnajdzie się w tego typu narracji. Czytaniu towarzyszy ból, zaplanowany i niepozbawiony znaczenia.

Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl. Książkę „Shy” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Shy
Tytuł oryginału: Shy
Autor: Max Porter
Data 1. wydania: 25 listopada 2025 r.
Data wydania polskiego: 25 listopada 2025 r.
Gatunek: literatura piękna
Wydawca: Zysk i S-ka
Tłumacz: Adrian Stachowski
Oprawa: twarda
Stron: 128

Adaptacja (film): Steve, reż. Tim Mielants, Irlandia-Wielka Brytania 2025.

„Bardzo spokojna okolica. Zbrodnia w Teksasie” autorstwa Johna Blooma i Jima Atkinsona to książka z gatunku non-fiction, która szczegółowo opisuje sprawę zabójstwa Betty Gore. Duży nacisk położono w niej na dokumentację faktów, relacje świadków zdarzeń, prowadzących do tragicznego finału, a także przebieg budzącego ogromne emocje procesu sądowego. W tych szczegółach wyraźnie daje się odczuć autentyczność, co z pewnością jest wynikiem gruntownego opracowania materiałów źródłowych, w tym akt sądowych, listów i wywiadów z osobami związanymi ze sprawą. Materiały te pochodziły od ponad stu osób, a zbierane były przez dwa lata. Ponieważ książka opowiada prawdziwą historię, największe znaczenie, spośród wszystkich źródeł, miały wspomnienia bohaterów, gromadzone podczas wielogodzinnych rozmów. Autorom udało się pozyskać ich zaufanie i nakłonić do szczerych wypowiedzi, mimo że dotyczyły one spraw bardzo osobistych i bolesnych. Ta staranność w przygotowaniach materiału do książki przyniosła znakomite wyniki, pozwalając maksymalnie zbliżyć się do prawdy o sprawie zabójstwa Betty.

Obaj autorzy dysponują bogatym doświadczeniem dziennikarskim. John Bloom, znany również pod pseudonimem Joe Bob Briggs, zasłynął jako krytyk filmowy, aktor i artysta sceniczny. Pracował dla wielu gazet i znanych agencji prasowych. Jego pracę reporterską, dotyczącą ataków terrorystycznych z 11 września 2001 r., doceniono nominacją do Nagrody Pulitzera. Z kolei Jim Atkinson jest pisarzem i dziennikarzem specjalizującym się w tworzeniu reportaży kryminalnych, związanym zarówno z prasą, jak i telewizją. Swoje felietony publikował w wielu prestiżowych magazynach. Obaj dziennikarze połączyli swoje talenty, nadając książce „Bardzo spokojna okolica” wyjątkowego charakteru. Bloom wniósł dynamiczny, intrygujący i płynny styl narracji oraz analityczne podejścia do tematu, natomiast Atkinson nadał opisywanym wydarzeniom społeczno-kulturowe tło, a postaciom głębię psychologiczną. Właśnie dlatego owoc ich wspólnej pracy czyta się tak dobrze.

Książka ukazuje dynamikę życia w małej społeczności, a także wpływ religii, społecznych oczekiwań i napięć na wydarzenia, które doprowadziły do tragedii. Mimo że napisana jest w stylu reportażowym to czyta się ją jak prawdziwy thriller. Autorzy dawkują napięcie, nie ujawniając od razu wielu faktów, pozwalają czytelnikowi stopniowo odkrywać sekrety mieszkańców. Jednak tym, co najbardziej porusza, to sposób, w jaki autorzy ukazują rozpad fasady idealnego życia na przedmieściach. Wylie znajdowało się na tyle daleko od dużych miast, by zapewnić mieszkańcom spokojną, rodzinną egzystencję i na tyle blisko, by umożliwić im spełnienie zawodowe. Tu wszyscy znali się nawzajem i mogli stworzyć silnie zintegrowaną społeczność, zaangażowaną w sprawy miasta i kościoła. Taki obraz harmonii i bezpieczeństwa przyciągał młode małżeństwa szukające nowego miejsca do życia w rytmie zgodnym z konserwatywnym, amerykańskim stylem. Bloom i Atkinson ukazują Wylie jako symbol amerykańskiego snu, ucieczki od problemów wielkich miast. Ta iluzja spokoju i braku konfliktów została brutalnie skonfrontowana z rzeczywistością po morderstwie Betty Gore. Okazuje się, że codzienną normalność od tragedii dzieli bardzo cienka granica. Wylie było idealizowane, ale jak pokazuje książka, za fasadą spokojnego życia kryły się napięcia, zdrady i emocje, które w końcu doprowadziły do tragedii. Autorzy wnikliwie ukazują, jak mroczne sekrety i dramaty burzą iluzję perfekcyjnego życia. Zadają pytania o motywy ludzkich działań, hipokryzję społeczną oraz presję, jaką wywierają na jednostki normy i oczekiwania społeczne.

Historia opisana w książce Johna Blooma i Jima Atkinsona stała się inspiracją dla dwóch miniseriali kryminalnych. Pierwszy z nich to „Candy: Śmierć w Teksasie” (2022) z Jessicą Biel w roli Candy Montgomery. Drugi zatytułowany jest „Miłość i śmierć” (2023), a w roli Candy tym razem wystąpiła Elizabeth Olsen (nominowana za nią do nagrody Złoty Glob). Obie adaptacje dość mocno akcentują psychologiczne aspekty głównych bohaterów i koncentrują się wokół przyczyn zbrodni. Postać Candy Montgomery jest ukazana w sposób złożony – jako ofiara tych norm, ale i sprawczyni tragicznych wydarzeń.

„Bardzo spokojna okolica. Zbrodnia w Teksasie” jest nie tylko solidnym reportażem, ale także poruszającym studium ludzkich emocji, motywacji oraz społecznych mechanizmów, które mogą prowadzić do tragedii. Autorzy stworzyli mrożący krew w żyłach portret zbrodni, która wstrząsnęła społecznością, uchodzącą za bezpieczną i idealną. Wykazali się przy tym umiejętnością uchwycenia detali i spojrzenia na sprawę z różnych perspektyw. Między innymi dzięki temu wspólny projekt Johna Blooma i Jima Atkinsona stał się jednym z klasyków literatury true crime, przypominając, że za każdą sensacyjną historią kryje się głębsza prawda o ludziach i społeczeństwie.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Wydawnictwem Czarne. Książkę „Bardzo spokojna okolica. Zbrodnia w Teksasie” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Bardzo spokojna okolica. Zbrodnia w Teksasie
Autorzy: John Bloom, Jim Atkinson
Data 1. wydania: 20 grudnia 2016 r.
Data wydania polskiego: 24 maja 2023 r.
Gatunek: reportaż
Wydawca: Wydawnictwo Czarne
Tłumacz: Michał Szczubiałka
Oprawa: twarda
Stron: 400