Choć fabuła filmu w ogólnym zarysie opiera się na bajce „Śpiąca królewna” z 1959 roku, to film ukazuje kolejne wydarzenia z perspektywy jej antagonistki, Diaboliny, którą poznajemy jako najsilniejszą z wróżek zamieszkującą bajkową Knieję – tytułowa bohaterka była niegdyś piękną i dobrą dziewczynką, która żyła w idealnej zgodzie z magicznym otoczeniem do czasu gdy poznała chłopca z pobliskiego królestwa, Stefana. Wkrótce tę dwójkę połączyło znacznie głębsze uczucie, niż tylko przyjaźń, a na szesnaste urodziny Diaboliny młodzieniec podarował ukochanej wyjątkowy prezent: pocałunek prawdziwej miłości. Niestety, z biegiem lat zaczęli oddalać się od siebie: Stefan ulegając ludzkiej chciwości i ambicji skupił wszystkie swe siły, by zdobyć władzę i pieniądze, a Diabolina stała się obrończynią swojej krainy. Gdy młody mężczyzna podstępem kradnie skrzydła swej dawnej przyjaciółki, czarownica pałająca żądzą zemsty, ale i chcąca chronić podległe jej tereny postanawia dać mu nauczkę – kiedy Stefan zostaje królem, a na świat przychodzi jego córka, Diabolina pojawia się na chrzcinach i rzuca na dziewczynkę potężną klątwę: w dniu swoich szesnastych urodzin księżniczka ukłuje się w wrzeciono i zaśnie wiecznym snem. Podczas gdy oba wrogie królestwa szykują się do wojny, Diabolina z ukrycia zaczyna obserwować dorastającą Aurorę i powoli darzyć ją matczynym uczuciem – czy finalnie uda się jej odwołać czar i zmienić bieg wydarzeń, które znamy?

Przy omawianiu origin story tytułowej postaci, nie sposób nie nawiązać choć w kilku słowach do kreskówkowych korzeni antagonistki, które sięgają legendarnej (i wówczas najdroższej) animacji z 1959 roku – do dziś uważanej przez wielu fanów ręcznie tworzonych rysunkowych bajek za szczytowe zarówno wizualnie, jak i dźwiękowo osiągnięcie studia, którego nie udało się nigdy później pobić. Gdy „Śpiąca królewna” wchodziła na ekrany kin, spece od reklamy nieustannie przypominali publiczności, że najnowsze dzieło Walta Disneya pozostawało w produkcji przez niemal dekadę, m.in. przez pracę nad skrupulatnie przygotowywanymi tłami pod czujnym okiem ilustratora Eyvinda Earle’a, które musiały zostać zaprezentowane po raz pierwszy w historii w panoramicznym formacie – tę zmianę niejako wymusiła zdobywająca coraz większą popularność telewizja, więc kinoteatry chciały przyciągnąć uwagę za pomocą szerokoekranowego aspektu. To właśnie wtedy zadebiutowała Diabolina, za której oryginalny projekt odpowiadał artysta Marc Davis silnie inspirując się aktorką Mailą Nurmi, która kilka lat wcześniej stworzyła postać Vampiry – w czarnej sukni, z oczami podkreślonymi maskarą i ustami w krwistej czerwieni, zapowiadała w swoim programie „The Vampira Show” horrory. Program został skasowany po roku, ale Nurmi pozostała kultową figurą wśród miłośników kina klasy B i była także inspiracją do stworzenia postaci Morticii w „Rodzinie Adamsów”.

Teraz przy okazji pierwszej aktorskiej inkarnacji (nie licząc Eleanor Audley, która nie tylko użyczyła głosu animowanej Diabolinie, ale i nakręciła kilka scen w ramach odniesienia dla rysowników) studio dokonało rewizji osoby złej czarownicy – i to zarówno pod względem wizerunku, jak i charakteru nadając postaci więcej głębi oraz motywacji do zemsty: w nowej wersji Diabolina to wróżka, której skradziono niegdyś skrzydła, teraz natomiast szuka zemsty na swoim oprawcy. Tytułową rolę powierzono Angelinie Jolie i był to strzał w dziesiątkę – ta amerykańska aktorka zdołała nie tylko oddać charakterystyczny chichot, intonację głosu oraz posturę i wygląd Maleficent (częściowo inspirowany także makijażem Lady Gagi w klipie do piosenki „Born This Way”), ale jednocześnie pogłębić portret psychologiczny swej bohaterki tworząc wiarygodną genezę Diaboliny. Partneruje jej Elle Fanning jako księżniczka Aurora, która dzięki młodemu wiekowi (w czasie trwania zdjęć do filmu miała zaledwie czternaście lat, co czyni ją jedną z najmłodszych księżniczek Disneya w aktorskich produkcjach Disneya) wnosi wiele naturalnej niewinności i emocjonalnej szczerości, budząc tym samym sympatię wśród widzów. Na drugim planie zobaczymy też Sama Rileya, który wciela się w Diavala – kruka i przyjaciela Diaboliny, Sharlto Copleya jako króla Stefana, a trio wróżek grają Juno Temple (Kocopola), Imelda Staunton (Kartofelia) oraz Lesley Manville (Młotylia).

To, co zachwyca w „Czarownicy” od pierwszych kadrów to świat wykreowany na ekranie – jego epicki rozmach zapiera wręcz dech w piersiach, skutecznie wprowadzając nas w iście feeryczny klimat opowieści, a fantazyjne stworki oraz zaczarowana flora Kniei nadają mu specyficznego uroku. W późniejszych latach wytwórnia Disneya będzie starała się pogodzić magiczny wydźwięk swoich historii z wiarygodnością, jednocześnie odbierając im nie tylko dawny czar i magię, ale i nierzadko wręcz samego ducha oryginału – wystarczy wspomnieć „Króla lwa”, „Mulan”, czy „Małą syrenkę”, które postawiły na fotorealizm oraz przygaszoną kolorystykę, ściągając tym samym na siebie dość surową krytykę entuzjastów pierwotnych animacji. Reimaginacja „Śpiącej królewny” była jeszcze daleka od tych zabiegów – mieniący się wszystkimi odcieniami tęczy świat Kniei wyraźnie kontrastuje z ponurą rzeczywistością, w której żyją ludzie – ta surowość ma symbolizować przyziemne pragnienia ich mieszkańców i w prosty sposób uzmysławiać nam, że prawdziwe zło rodzi się z krzywdy. Spektakularność filmu to także zasługa widowiskowych scen bitewnych, dzięki czemu trudno zaszufladkować „Czarownicę” jako propozycję wyłącznie dla dziewczynek – liczne sekwencje batalistyczne są bardzo dynamiczne, a zastosowane efekty komputerowe bezbłędnie połączono z udziałem setek statystów przywołując na myśl mroczną estetykę znaną z trylogii „Władcy pierścieni”.

Muzykę instrumentalną stworzył James Newton Howard, który w przeszłości napisał wiele ikonicznych ilustracji muzycznych do filmów animowanych nie tylko ze studia Disneya, a w późniejszym czasie także i filmów aktorskich, jak „Dziadek do orzechów i cztery królestwa”. Jednak to score do „Czarownicy” do tej pory jest uważany przez wielu fanów za jedno z jego najlepszych osiągnięć ostatnich lat. Gdy ponad ćwierć wieku temu amerykański kompozytor nagrywał swój pierwszy disnejowski album do „Dinozaura” (który jednocześnie był pierwszą pracą Howarda do filmu animowanego) nie bał się wówczas zastosować wielu współczesnych rozwiązań, jak łączenia elektronicznego brzmienia z afrykańskim chórem pod wodzą Lebo M. Dzięki temu, że muzyk świetnie wie jak wykorzystać potencjał pełnej orkiestry symfonicznej, oprawa dźwiękowa jego autorstwa jest zazwyczaj najbardziej wyrazistym elementem epickich produkcji i nierzadko wysuwa się na pierwszy plan – tak jest z „Maleficent Flies” z szybującą pośród chmur Diaboliną, baśniowym „Welcome To The Moors” który w ciągu minuty potrafi ująć harmonijnymi chórkami i dzwonkami, czy delikatniejszym „Aurora in Faerieland”, gdzie prym wiedzie obój. Z drugiej strony mamy też mroczniejsze momenty z „ The Christening” i „The Spindle Power”, które reprezentują motyw klątwy, a podsumowaniem soundtracku jest cover „Once Upon A Dream” od Lany Del Rey, który usłyszymy na napisach końcowych.

Kiedy w 1996 roku do kin weszła aktorska wersja animacji „101 Dalmatyńczyków” z 1961 roku, nikt chyba nie mógł przypuszczać, że film w reżyserii Stephena Hereka i z kultową już rolą Glenn Close w roli demonicznej Cruelli de Vil zapoczątkuje machinę remake’ów, która nieprzerwanie od trzech dekad będzie tworzyć kolejne produkcje live-action z wymiernym skutkiem – bo chociaż wytwórnia Disneya stawia dzisiaj na aktorskie powtórki animowanych pierwowzorów nie wykazując się praktycznie żadną inwencją twórczą, to jeszcze dziesięć lat temu studio Myszki Miki potrafiło zaproponować publiczności bardziej oryginalne podejście odnośnie przeróbek swoich pełnometrażowych rysunkowych dzieł, nierzadko dopowiadając zupełnie nową historię, a jednocześnie składając hołd animowanym poprzednikom sprzed lat. Takim przedsięwzięciem jest „Czarownica” z 2014 roku, której twórcy nie bali się wówczas podjąć ryzyka związanego ze zmianą perspektywy i przepisaniem baśni o „Śpiącej królewnie” od początku z punktu widzenia jej antagonistki, uświadamiając widzom, że nie każdy czarny charakter rodzi się złoczyńcą. Wygląda jednak na to, że Disney wciąż nie skończył z tematem średniowiecznej księżniczki – w planach pojawił się jeszcze jeden projekt z tego uniwersum z równie niebanalną wizją, gdyż „Aurora” w wizji Dana Trachtenberga zostanie zainspirowana latynoską kulturą. Wydaje się więc, że Disney chce powrócić do sprawdzonej formuły sprzed lat, choć może wyjaśnienie jest bardziej proste: nad franczyzą wisi potężna klątwa związana z niesztampowym interpretowaniem materiału źródłowego. I widocznie jej ona służy.

Kilka słów o wydaniu Blu-ray – obraz na błękitnym dysku został zapisany w formacie 2.40:1 i standardowo jest ostry niczym żyletka: mimo mrocznej stylistyki wszystkie detale zarówno tła, kostiumów, czy scenografii są wyraźnie widoczne, a kolorystyka baśniowej krainy cieszy oko soczystymi odcieniami zieleni i błękitu. Oryginalna ścieżka dźwiękowa została zapisana w formacie DTS 5.1, natomiast polski dubbing otrzymujemy jako Dolby Digital 5.1. Oprócz filmu na płycie znajdziemy także standardowy zestaw materiałów dodatkowych, które trwają ok. pół godziny i odsłaniają kulisy powstawania disnejowskiej produkcji. Na samym początku obejrzymy filmik „Aurora: Narodziny piękności” (4:53), w którym Elle Fanning opowiada o swojej interpretacji roli księżniczki Aurory, współpracy z Angeliną Jolie oraz zdradza kilka ciekawostek odnośnie kręcenia kluczowych scen. „Z baśni do filmu” (8:13) to z kolei dość typowy making-of w pigułce, który tym razem koncentruje się na aktorskiej inkarnacji postaci czarownicy oraz zmianie perspektywy opowiadanej klasycznej baśni w słowach scenarzystki Lindy Woolverton. Następne w kolejce są bonusy „Za kulisami wielkiej bitwy” (5:48), który przygląda się bliżej bitewnej sekwencji, „Kostiumy” (1:34) analizujące ikoniczny wizerunek Diaboliny oraz „O filmie” (4:45) ukazujący etapy powstawania efektów specjalnych. Na sam koniec otrzymujemy „Niewykorzystane sceny” (6:41), czyli zestaw pięciu sekwencji, które usunięto z ostatecznej wersji filmu. Menu główne jest dostępne w polskiej wersji językowej.

Recenzja powstała dzięki współpracy ze sklepem cd-dvd-vinyl. Wydanie Blu-ray „Czarownica” zakupicie pod tym linkiem.

Tytuł polski: Czarownica
Tytuł oryginalny: Maleficent
Produkcja: USA
Premiera (świat): 28 maja 2014 r.
Premiera (Polska): 30 maja 2014 r.
Premiera DVD/Blu-ray (Polska): 24 października 2014 r.
Reżyseria: Robert Stromberg
Scenariusz: Linda Woolverton
Zdjęcia: Dean Semler
Muzyka: James Newton Howard
Obsada:
Angelina Jolie (Diabolina)
Elle Fanning (Aurora)
Sharlto Copley (Stefan)
Brenton Thwaites (Filip)
Sam Riley (Diaval)
Czas: 97 minut
Dystrybucja kinowa: Disney
Dystrybucja DVD/Blu-ray: Galapagos

Na podstawie: Charles Perrault, „Śpiąca królewna” (opowiadanie) / Jacob Grimm, Wilhelm Grimm, „Śpiąca królewna” (opowiadanie).

Są święta Bożego Narodzenia, które rodzina królewska spędza w malowniczej posiadłości. Wśród zaproszonych gości jest księżna Walii, jednak ma ogromne wewnętrzne trudności, aby zaszczycić towarzystwo swoją osobą. Na jej barkach spoczywa balast trudnych doświadczeń życiowych. Nieudane małżeństwo, odtrącenie doznane ze strony męża i jego rodziny oraz nękanie przez paparazzi – to tylko część źródeł jej problemów. Wizja spędzenia świąt w nieprzychylnym towarzystwie pogłębia jej negatywny stan emocjonalny.

Reżyser w sposób bardzo obrazowy przedstawia emocje, jakie odczuwa księżna Diana. Wnętrza, w których rozgrywa się akcja filmu, są nasycone pamiątkami historii: wielka liczba antyków tworzy ciężką i trudną scenerię. Widać, że brak tam nowoczesności i „powiewu świeżego powietrza” – ale o to chodziło twórcy filmu, aby dogłębnie ukazać panującą atmosferę. Obrazom towarzyszy melancholijna muzyka, która jeszcze bardziej pogłębia powagę panującą w filmie. W tym wszystkim znajduje się ona – piękna i młoda księżna Diana. Niczym rajski ptak rozświetla wnętrza wiekowej posiadłości. Ewidentnie bijący z Diany blask irytuje członków rodziny królewskiej, którzy w rezultacie coraz bardziej izolują żonę następcy tronu.

Ogrom emocji, którym poddawana jest Diana Spencer podczas tych świąt Bożego Narodzenia, skutkuje podjęciem przez nią ważnych decyzji, rzutujących na jej przyszłe życie. Reżyser nie mówi o nich wprost, zmusza odbiorcę do domyślenia się, co się stanie, gdy Diana opuści świętującą rodzinę królewską. Film kończy się dla Diany chwilą wyraźnego emocjonalnego uwolnienia. Wraz z dziećmi oddala się od męża i jego rodziny. Towarzyszy temu pełna energii muzyka – „All I Need Is a Miracle” zespołu Mike + The Mechanics.

„Spencer” to kameralny dramat przedstawiający alegorię ptaszka w złotej klatce. Diana, wstępując do grona rodziny królewskiej, zmuszona była do wyzbycia się dużej części swojej wolności i niezależności. Uświadamia to sobie dopiero wtedy, gdy brak swobody egzystencji zaczyna znacząco wpływać na jej stan psychiczny.

Czy my wszystkie jesteśmy Dianami? Natura kobieca poniekąd wskazuje na rolę matki i żony. W wielu społecznościach jest to postawa uznawana za standardową, choć są też środowiska o bardziej rygorystycznym podejściu do kobiecej roli życiowej. Współczesne kobiety coraz częściej wybierają jednak różne modele życia i odmiennie definiują swoją niezależność oraz równouprawnienie.

Jak wynika z filmu „Spencer”, Diana pragnęła stabilnego życia rodzinnego. Jednak negatywny wpływ konserwatywnej rodziny królewskiej stanowił przeszkodę w ziszczeniu marzeń księżnej Walii o sielankowym życiu u boku męża.

„Spencer” to film skłaniający odbiorcę do głębszej analizy wartości ważnych i ważniejszych w życiu. Występują tu urzekające kadry połączone z psychologiczną fabułą. Film wart jest co najmniej jednokrotnego obejrzenia.

Tytuł polski: Spencer
Tytuł oryginalny: Spencer
Produkcja: Niemcy, USA, Wielka Brytania, Chile / 2021 r.
Premiera (świat): 3 września 2021 r.
Premiera (Polska): 5 listopada 2021 r.
Reżyseria: Pablo Larraín
Scenariusz: Steven Knight
Zdjęcia: Claire Mathon
Muzyka: Jonny Greenwood
Obsada:
Kristen Stewart (księżna Diana)
Timothy Spall (major Alistar Gregory)
Jack Farthing (książę Charles)
Sally Hawkins (Maggie)
Sean Harris (Darren)
Czas: 117 min.
Dystrybucja kinowa: Forum Film Poland

Ten przełom okazuje się szczególnie bolesny dla Jo, która nie może pogodzić się ze śmiercią ukochanej babci, a na domiar złego dowiaduje się, że jej najlepsza przyjaciółka wyjeżdża na studia do Stanów Zjednoczonych. Sytuacji nie sprzyja również nastawienie rodziców Raissy, którzy nie aprobują tej przyjaźni. Bohaterki postanawiają wymknąć się na plażę, aby spędzić razem jedną z ostatnich wspólnych nocy, zanim ich drogi się rozejdą. Nie przypuszczają jednak, że pozornie zwyczajny wieczór stanie się początkiem przygody, która wystawi ich przyjaźń na znacznie poważniejszą próbę. Podczas wspólnego spaceru dziewczyny trafiają na magiczny portal i zostają przeniesione na dokładnie tę samą wyspę, o której opowieści towarzyszyły im od lat. Jo i Raissa muszą zmierzyć się z niebezpieczeństwami i osobliwymi mieszkańcami Nakali, jednocześnie próbując odnaleźć drogę do domu.

Fabuła filmu dość szybko przekształca się w swoiste nastoletnie „Kac Vegas”, kiedy bohaterki budzą się bez wspomnień z zeszłej nocy, odkrywając, że głowa Raissy została ogolona, a na jej plecach wyrosły demoniczne skrzydła. Dziewczyny muszą nie tylko odnaleźć portal, który pozwoli im wrócić do domu, lecz jednocześnie poskładać kawałki układanki, które pozwolą im zrozumieć, co wydarzyło się tuż po pojawieniu się na wyspie. W pogoni za celem przeszkadzają im zamieszkujące Nakali demony, lecz szybko znajdują one również sojusznika – pewnego siebie „psołaka” o imieniu Raww (Sebastian Machalski). Jednocześnie muszą zmierzyć się z Batibą, demoniczną istotą, która potrafi kontrolować wspomnienia: to właśnie za jej sprawą bohaterki straciły część swojej pamięci. Czy są gotowe utracić całą mentalną pamiątkę swojej znajomości, aby tylko wrócić do domu?

Tempo filmu jest niesamowicie szybkie, zwłaszcza, jeśli przypomnimy sobie, że mamy do czynienia z produkcją skierowaną głównie do młodszych widzów, którzy nie zawsze potrafią wysiedzieć cały seans w skupieniu. Niektóre sceny trwają zaledwie parę sekund, a chwila roztargnienia może sprawić, że przeoczymy istotny szczegół. Jednocześnie trudno nie wciągnąć się w tę wariacką energię, czemu pomaga wykorzystanie nielinearnej narracji. Dodaje to element tajemniczości, który sprawia, że razem z bohaterkami chcemy odkrywać kolejne elementy układanki. Pełen akcji spektakl nie przesłania także prostego, acz wciąż efektywnego morału produkcji. Film opowiada o dojrzewaniu i przyjaźni, podkreślając, jak relacje z innymi pomagają nam przejść przez życie. Wprawdzie słyszeliśmy o tym już milion razy, lecz jest to kwestia dość ponadczasowa, którą warto dalej wpajać młodym ludziom.

Jo i Raissa są porządnie napisanymi postaciami, które mają odmienne charaktery, własne problemy i nie wpadają w pułapkę bycia wyłącznie pretekstem dla wydarzeń dziejących się wokół nich. Nie wyróżniają się jednak specjalnie wśród innych tytułów o nastolatkach, które trafiły do magicznego świata. Tę rolę spełnia oczywiście wykorzystanie całej galerii filipińskiego folkloru – od przypominających syreny postaci takich jak Książę Trytąn, po wszelakie demony, potwory i gobliny. Szkoda tylko, że sam design tych stworzeń nie zawsze dorównuje pomysłowi stojącemu za ich wykonaniem. Są rozpoznawalne i często zabawne, ale ich wygląd w wielu przypadkach (np. gdy na tapet weźmiemy Batibę czy Duwende) wpisuje się w typowe dla współczesnej animacji schematy. Wygląd antagonistów można by też nazwać zbyt łagodnym lub cukierkowym, ale ze względu na docelową grupę odbiorców ciężko się do tego przyczepić.

Animacja jako całość prezentuje się naprawdę dobrze, a dynamiczne ruchy postaci i ich ekspresje twarzy sprawnie współgrają z niespokojnym rytmem opowieści. Jest to dość typowy styl, lecz widać, że twórcy filmu włożyli w niego dużo serca. Nieco zaskakującą, lecz godną pochwały decyzją było umieszczenie deklaracji w napisach końcowych filmu, zabraniającej modelom generatywnego AI wykorzystywania filmu w celu nauki. W obecnych czasach, kiedy sztuka tworzona przez człowieka zaczyna być zagrożona, każdy przejaw buntu przeciwko postępującej robotyzacji piękna powinien być doceniony.

„Zapomniana wyspa” nie jest rewolucją w kinie animowanym. To raczej bardzo sprawnie zrealizowana wariacja na temat znanych opowieści o przyjaźni, dorastaniu i wyprawie do magicznego świata, która zyskuje świeżość dzięki sposobie jej poprowadzenia. Jeżeli jej największą wadą jest momentami przesadna intensywność, to największą zaletą jest fakt, że pod warstwą komedii, akcji i szalonych przygód kryje się autentycznie sympatyczna historia dwóch przyjaciółek. A jeśli przy okazji część młodych widzów po seansie zainteresuje się tym, kim są manananggal, batibat czy inne stworzenia filipińskiego folkloru, będzie to dodatkowa wartość, której trudno tej produkcji odmówić.

Tytuł polski: Zapomniana wyspa
Tytuł oryginalny: Forgotten Island
Produkcja: USA / 2026 r.
Premiera (świat): 15 sierpnia 2026 r.
Premiera (Polska): 2 października 2026 r.
Reżyseria: Joel Crawford, Januel Mercado
Scenariusz: Joel Crawford, Januel Mercado
Muzyka: Nathan Matthew David
Obsada:
Liza Soberano (Raissa, głos)
Dave Franco (Raww, głos)
H.E.R. (Jo, głos)
Jenny Slate (głos)
Manny Jacinto (głos)
Czas: 98 min.
Dystrybucja kinowa: United International Pictures Sp z o.o.

Już samo to uświadamia, że Robert Tocha podjął się niełatwego zadania. Jego „Atlas najważniejszych bitew polskich” z założenia opiera się przecież na pewnej dozie subiektywizmu – bo które starcia rzeczywiście zasługują na miano „najważniejszych”? Jak opowiadać o bitwach, nie pomijając istotnych szczegółów wojskowych, zagadnień taktycznych i strategicznych, a jednocześnie zachować styl przystępny dla czytelnika niezaznajomionego z arkanami wojennego rzemiosła? Pogodzenie tych dwóch perspektyw – historycznej rzetelności i popularnonaukowej przystępności – stanowi być może największe wyzwanie tego rodzaju publikacji.

Bitwa to klęska dyplomacji – triumf siły i agresji nad słowem oraz rozumem. Oznacza niezdolność do rozwiązania konfliktu w sposób korzystny dla obu stron. Tak myślimy dziś, uznając agresję za najgorszy z możliwych wyborów.

Zanim jednak przejdę do kwestii merytorycznych, warto zatrzymać się przy tym, co stanowi niewątpliwą zaletę książki – jej oprawie graficznej. Dobre wrażenie robi już sama forma wydania – twarda i elegancka okładka, na której widnieje złocony tytuł. To prawdziwa przyjemność trzymać tę książkę w ręku! Pierwsze otwarcie i pobieżne przejrzenie zawartości przekonuje, że mamy do czynienia z bogato ilustrowaną i bardzo starannie zaprojektowaną publikacją. Dwukolumnowy układ tekstu, stonowana kolorystyka utrzymana głównie w odcieniach zieleni, liczne reprodukcje obrazów, rycin i portretów, a także dodatkowe elementy graficzne – ramki, tła, zestawienia i schematy – sprawiają, że kolejne rozdziały są czytelne i atrakcyjne wizualnie. Co ważne, ilustracje nie pełnią wyłącznie funkcji ozdobnej, lecz dobrze współgrają z tekstem i pomagają osadzić opisywane wydarzenia w realiach epoki.

„Atlas” zawiera omówienie 33 uporządkowanych chronologicznie starć z udziałem polskiego oręża – od bitwy pod Cedynią w 972 roku po bitwę pod Monte Cassino w 1944 roku. Wśród wydarzeń wybranych przez autora znalazły się zarówno te powszechnie znane, jak obrona Głogowa czy bitwy pod Grunwaldem, Kircholmem i Wiedniem, jak i starcia znacznie rzadziej obecne w szkolnej edukacji historycznej – choćby bitwa nad Sprewą, wyprawa mołdawska czy bitwa pod Kliszowem. Taki dobór materiału sprawia, że książka nie ogranicza się jedynie do najbardziej rozpoznawalnych momentów polskiej historii wojskowości, lecz pozwala także zwrócić uwagę na wydarzenia mniej oczywiste, ale równie istotne dla zrozumienia szerszego kontekstu.

Omówienie każdej z bitew autor rozpoczyna od czytelnej tabeli, w której przedstawia najważniejsze informacje: strony konfliktu, liczebność wojsk, poniesione straty oraz rezultat starcia. Zasadniczą część opisu dzieli natomiast na trzy wyraźnie wyodrębnione części. W pierwszej kreśli sytuację polityczną poprzedzającą bitwę, w drugiej przedstawia jej przebieg, a w trzeciej omawia znaczenie i skutki starcia. Taki układ treści oraz konsekwencja, z jaką autor stosuje go w kolejnych rozdziałach, stanowią spory walor książki. Czytelnik nie ma poczucia chaosu, a przy tym łatwo dostrzega, że każda bitwa była nie tylko samym starciem wojsk, lecz także rezultatem nieraz bardzo złożonej sytuacji politycznej, wcześniejszych napięć, sojuszy i zabiegów dyplomatycznych. Dzięki temu publikacja nie sprowadza historii wojskowości wyłącznie do przebiegu walki. Między głównymi opisami znalazło się też miejsce na sylwetki władców i dowódców, charakterystykę formacji wojskowych, uzbrojenia oraz rozmaite ciekawostki (np. na temat listu Augustyna Kordeckiego do szwedzkiego władcy). Bogactwo tych dodatków jest naprawdę imponujące.

Ciekawym pomysłem jest również końcowa część książki, w której autor odchodzi od wcześniejszego schematu i omawia udział polskich sił zbrojnych w konfliktach oraz operacjach prowadzonych w ramach misji ONZ i NATO. Fragment ten wyraźnie różni się od zasadniczej części publikacji, ale jednocześnie nadaje jej pewną ciągłość – prowadzi narrację od dawnych bitew aż po współczesne formy zaangażowania militarnego Polski. „Atlas” nie zamyka więc historii polskiego oręża w przeszłości, lecz zwraca uwagę także na zmieniający się charakter konfliktów zbrojnych i wyzwania stojące przed Siłami Zbrojnymi Rzeczypospolitej Polskiej.

Robert Tocha nie skupia się nadmiernie na szczegółach taktycznych poszczególnych bitew. Ma to swoje uzasadnienie w popularnonaukowej formule książki, jednak opisy przebiegu starć nierzadko pozostawiają pewien niedosyt. Jeszcze bardziej odczuwalny jest brak map przedstawiających miejsca bitew oraz planów pokazujących rozmieszczenie i ruchy wojsk. Tylko w przypadku kilku starć autor zdecydował się zamieścić schematyczne mapy ukazujące przebieg walk, uszykowania oddziałów czy fortyfikacji polowych. Wielka szkoda, ponieważ właśnie w publikacji noszącej tytuł „Atlas najważniejszych bitew polskich” tego rodzaju materiały wydają się czymś więcej niż tylko mile widzianym dodatkiem. Nie tylko ułatwiłyby zrozumienie przebiegu opisywanych wydarzeń, ale też znakomicie uzupełniłyby bogatą warstwę ilustracyjną książki.

Dobór opisanych starć wydaje się właściwy i dobrze przemyślany. Przy ograniczeniu materiału do 33 bitew pewne pominięcia były oczywiście nieuniknione, zastanawiam się jednak, czy w opracowaniu nie powinno znaleźć się jeszcze kilka innych bitew – m.in. nad Niemnem z 1920 roku czy obrona Wizny z września 1939 roku. Ta pierwsza była jednym z kluczowych starć wojny polsko-bolszewickiej, ponieważ przypieczętowała sukces po bitwie warszawskiej i zmusiła Armię Czerwoną do dalszego odwrotu. Z kolei Wizna, określana mianem „polskich Termopil”, choć nie należała do starć przesądzających o losach całej kampanii, na trwałe zapisała się w pamięci historycznej jako symbol walki prowadzonej mimo ogromnej przewagi przeciwnika. Przykładów pominiętych bitew można oczywiście mnożyć, podobnie jak argumentów przemawiających za uznaniem ich za „najważniejsze”. Nie zmienia to jednak faktu, że przy tak szerokim materiale historycznym każdy wybór może budzić dyskusje.

Docenić należy natomiast staranność Roberta Tochy w doborze i wykorzystaniu materiału źródłowego. Autor często wplata w narrację relacje kronikarzy, dowódców oraz innych uczestników opisywanych wydarzeń, dzięki czemu tekst zyskuje większą wiarygodność i pozwala spojrzeć na bitwy także oczami ich świadków. O solidnym zapleczu źródłowym publikacji świadczą zamieszczone na końcu książki przypisy i bibliografia. Pod tym względem „Atlas” wykracza nawet nieco poza to, czego można by oczekiwać od opracowania o charakterze popularnonaukowym.

W niniejszej książce Autor nie chce afirmować przemocy. Pragnie pokazać dzieje polskiego oręża, gdy walka miała cel, gdy nie była przemocą dla samej przemocy, a jednym z języków dyplomacji – i służyła osiągnięciu założonego celu.

„Atlas najważniejszych bitew polskich” to nie jedyna tego rodzaju książka w dorobku Roberta Tochy. Równolegle ukazał się „Atlas insygniów władzy w Rzeczypospolitej”, również nakładem Wydawnictwa SBM i utrzymany w podobnej stylistyce. Warto byłoby uczynić z tych publikacji początek większej serii, bo historia Polski obfituje w tematy, które aż proszą się o podobne, bogato ilustrowane opracowania – od najważniejszych twierdz i zamków, przez dzieje polskiego oręża i munduru, po symbole państwowe czy wielkie kampanie wojenne. Taka seria mogłaby z powodzeniem łączyć walor albumowy z rzetelną popularyzacją historii, a przy tym przypominać, że przeszłość najlepiej poznaje się nie przez suche wyliczenie dat, lecz przez ludzi, miejsca, przedmioty i wydarzenia, które nadają jej konkretny kształt.

„Atlas najważniejszych bitew polskich” to książka potrzebna, bo porządkuje rozległy materiał historyczny. Udowadnia też, że o historii można opowiadać przystępnie, efektownie i z szacunkiem dla jej złożoności. A może przede wszystkim przypomina, że bitwy są interesujące nie dlatego, że kończą się zwycięstwem albo klęską, lecz dlatego, że za każdym razem odsłaniają coś więcej – ambicje władców, błędy dowódców i cenę politycznych decyzji.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Wydawnictwem SBM. Książkę „Atlas najważniejszych bitew polskich” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Atlas najważniejszych bitew polskich
Autor: Robert Tocha
Data 1. wydania polskiego: 21 września 2026 r.
Gatunek: historia
Wydawca: Wydawnictwo SBM
Oprawa: twarda
Stron: 192

Na pokazie specjalnym został jednak przez część publiczności (tę młodą i spontanicznie reagującą) wyśmiany, co nie było do końca uzasadnione. Owszem, część dialogów jest odrobinę sztuczna, a fabuła z lekka naciągana, ale czy są thrillery, w których naciągana nie jest? Mankamenty filmu zostają skutecznie przesłonięte przez jego atuty – tajemniczość, oddziaływanie na emocje widza, ciekawą akcję i właściwie dobraną obsadę.

„Verity” to adaptacja powieści pod tym samym tytułem, pióra Colleen Hoover. Autorka ta znana była wcześniej głównie z romansów. W fabułę „Verity” też wpleciony jest wątek miłosny (a raczej wątki miłosne). Nie brakuje scen seksu, wskutek czego niektórzy określają film jako „thriller erotyczny”. Bardziej jednak pasuje do niego określenie „thriller psychologiczny”, bo sporo w nim psychologii. Nieco schematycznej, ale jednak psychologii.

Już na początku filmu uderza ostro (nawet trochę zbyt ostro) zarysowany kontrast między dwiema bohaterkami-pisarkami. Verity Crawford (Anne Hathaway) jest popularna, poczytna i doceniana (może nawet przeceniana), a jako kobieta pewna siebie i przebojowa. Znajduje się u szczytu sławy, udziela wywiadu za wywiadem. Lowen Ashleigh (Dakota Johnson) to jej całkowite przeciwieństwo – kobieta cicha, zagubiona, nieśmiała (sama siebie tak określa), pomimo nieprzeciętnej urody zakompleksiona i – jak się po pewnym czasie okazuje – także zazdrosna. Równie uderzająca jest różnica dzieląca obie panie pod względem sytuacji życiowej i zawodowej. Verity dzięki swoim książkom opływa w luksusy, ma duży dom z malowniczym widokiem na jezioro i w ogóle wszystkiego pod dostatkiem. Jej życie rodzinne również jest w pełni udane – przystojny kochający mąż (Josh Hartnett), dwójka wesołych dzieci. Jest szczęśliwa, a przynajmniej taka się wydaje. Lowen także publikuje książki, których jednak prawie nikt nie czyta i nie zna. Na jej spotkania z czytelnikami przychodzi garstka osób. Nie ma ani szczęścia, ani siły przebicia, ma za to długi i poczucie niespełnienia. Jakby problemów było mało, zmaga się z samotnością i przeżywa żałobę po śmierci matki. Wszystko to sprawia, że jedzie na Xanaksie.

Niespodziewanie Lowen dostaje szansę odwrócenia swojego losu. Po wypadku samochodowym Verity zapada w stan katatonii i jej mąż chce, by to właśnie ona dokończyła jedną z jej powieści. Lowen pomimo początkowych wątpliwości propozycję przyjmuje. W celu wejścia w rolę Verity i lepszego utożsamienia się z nią zamieszkuje w jej domu wraz z jej mężem i synem. Od tego momentu, zgodnie z podtytułem filmu, jego akcję spowija „coraz większy mrok”.

Po śmierci córki i wypadku Verity w domu panuje przygnębienie, ale sytuacja wydaje się – na tyle, na ile to możliwe – stabilizować. Coś jednak jest nie tak i Lowen wyraźnie to wyczuwa. Widuje chodzącą po domu Verity, która teoretycznie jest sparaliżowana. Przeraża ją jej pamiętnik, który znajduje wśród jej tekstów. Zaczyna badać tajemnicę domu, w którym panuje aura grozy. Jest też zafascynowana mężem Verity – z wzajemnością.

Pod koniec mamy kilka niespodziewanych zwrotów akcji, historia zaczyna się komplikować, nie jest jednak tak poplątana jak w wielu innych thrillerach czy kryminałach, na przykład tych rodem z Netflixa, których czasem nie sposób zrozumieć. Rozwiązanie, choć zaskakujące, niby jest jasne, a jednak pozostaje pewne niedopowiedzenie. Dobro przeplata się ze złem, chociaż – zwłaszcza na etapie finałowym – bezsprzecznie przeważa to drugie. Światowy rozgłos, szeroko zakrojona akcja promocyjna, znani aktorzy, fabuła oparta na bestsellerowej powieści – to wszystko wróży filmowi spory sukces komercyjny. Nie każdy film komercyjny musi jednak grzeszyć marną jakością, czego „Verity” jest dobitnym przykładem. Nie jest wprawdzie ze wszech miar znamienitym dziełem, ale jako kinowy thriller staje na wysokości zadania. Koneserom ambitnego kina może nie przypadnie do gustu, oczaruje natomiast miłośników ekranowej grozy i wieloaspektowych kryminalnych zagadek.

Tytuł polski: Verity. Coraz większy mrok
Tytuł oryginalny: Verity
Produkcja: USA / 2026
Premiera (świat): 30 września 2026 r.
Premiera (Polska): 2 października 2026 r.
Reżyseria: Michael Showalter
Scenariusz: Nick Antosca, Hillary Seitz
Zdjęcia: Jim Frohna
Muzyka: Volker Bertelmann
Obsada:
Anne Hathaway (Verity Crawford)
Dakota Johnson (Lowen Ashleigh)
Josh Hartnett (Jeremy Crawford)
Brady Wagner (Crew Crawford)
Ismael Cruz Cordova (Corey)
Czas: 117 min.
Dystrybucja kinowa: United International Pictures Sp z o.o.

Na podstawie: Colleen Hoover, „Verity. Coraz większy mrok” (powieść)

Antoni jest młodym mężczyzną, który po załamaniu życia zawodowego i osobistego funkcjonuje na granicy wycofania z rzeczywistości. Pracuje w magazynie, mieszka samotnie i coraz bardziej zamyka się w swoim świecie. Sytuacja zaczyna się zmieniać, kiedy poznaje Olgę, koleżankę z pracy. Choć oboje mają własne problemy i zupełnie inaczej radzą sobie z życiem, niespodziewanie zaczynają się do siebie zbliżać.

Film jest świadomie skromny. Niewiele tu przestrzeni. Przede wszystkim mieszkanie i magazyn, w którym pracuje główny bohater. Kamera niemal cały czas pozostaje przy nim, obserwując jego codzienność, zamknięcie i coraz bardziej ograniczony świat. Ta kameralność ma swoje zalety. Pozwala skupić się na Antonim, jego depresji, wypaleniu zawodowym i życiu zamkniętym w bańce beznadziei. Z czasem zaczyna jednak przypominać rozbudowaną etiudę studencką. Świat filmu wydaje się niewielki, a opowieść momentami sprawia wrażenie, jakby kręciła się w kółko.

Najlepiej radzi sobie z tym Jędrzej Hycnar. Jego Antoni jest człowiekiem zamkniętym, wycofanym i funkcjonującym jakby obok własnego życia. Aktor bardzo dobrze oddaje jego stan, nie robiąc z bohatera wyłącznie ilustracji depresji. Potrafi być poważny, ale bywa też zabawny. W wielu momentach wystarczy jego twarz, reakcja albo sposób, w jaki pozostaje obojętny na to, co dzieje się wokół. I właśnie wtedy „Ma to sens” jest najciekawsze. Kiedy nie próbuje niczego dodatkowo zaznaczać.

Największy problem pojawia się w relacji Antoniego z jego koleżanką Olgą. Sama postać jest początkowo interesująca. Zagubiona, biedna, mająca problemy psychiczne i społeczne, trochę agresywna, a jednocześnie wyraźnie potrzebująca kontaktu z drugim człowiekiem. Tylko, że Olga od początku zostaje mocno przerysowana. Jej „szaleństwo” jest często demonstracyjne i komediowe. Trudno znaleźć w niej momenty zwyczajności, chwile, w których przestaje być figurą reprezentującą swoją chorobę, a staje się po prostu człowiekiem.

W konsekwencji trudno uwierzyć w relację tej dwójki. Dobrze, że nie ma między nimi romantycznego napięcia i film nie próbuje na siłę budować klasycznego romansu. Nie przekonuje jednak również przyjaźń. Można założyć, że łączy ich doświadczenie skrzywdzonych, pogubionych ludzi, ale sama opowieść nie daje wystarczająco dużo powodów, żeby w to uwierzyć.

Nie wiadomo do końca, dlaczego Antoni przestaje być bierny i zaczyna angażować się w pomoc Oldze. Nie wiadomo też, dlaczego ona tak bardzo próbuje utrzymać z nim kontakt. Schemat dwóch niedopasowanych osób, które przypadkowo się spotykają i dzięki tej relacji zaczynają się zmieniać, jest stary jak kino. Nie trzeba go unikać. Trzeba jednak zbudować przekonujący emocjonalny fundament. W „Ma to sens” tego fundamentu trochę brakuje.

Podobny kłopot pojawia się w budowie kilku innych postaci. Psychiatra grany przez Wojciecha Solarza jest pomyślany jako figura komediowa. Sam pomysł może być interesujący, ale jego niekompetencja zostaje mocno przerysowana. Bohater doświadcza realnego i poważnego problemu, a osoba, która powinna mu pomóc, staje się przede wszystkim źródłem komizmu. Humor zaczyna więc przykrywać temat, zamiast pomagać w jego pokazaniu.

Podobnie jest z szefem granym przez Łukasza Simlata. To człowiek trochę nieporadny, prowadzący niezbyt dobrze prosperuącą firmę, a jednocześnie zatrudniający ludzi, którzy sami są pogubieni. Jest w tym coś interesującego, ludzkiego i bezinteresownego. Szkoda tylko, że film tak mocno podkreśla jego nieporadność zamiast skupić się bardziej na jego dobroci.

Najlepiej wypadają te postaci i sceny, gdzie film rezygnuje z przerysowania. Artur Barciś jako ojciec Olgi jest ciepły, spokojny i pozbawiony komediowego nadmiaru. Szczególnie dobrze działa scena, w której je przygotowane przez córkę jedzenie, choć mu ono nie smakuje. Robi to jednak po to, żeby sprawić jej przyjemność. To drobny gest, ale bardzo prawdziwy i przez to mocno zapadający w pamięć.

Równie dobrze działa scena przeprosin Antoniego wobec byłej żony (Pola Błasik). Wiemy, że kiedyś żyli w zupełnie innym świecie: korporacyjnym, zamożnym, ustabilizowanym. Choroba bohatera zmieniła jego życie, ale była żona mimo rozpadu związku nadal go odwiedza i próbuje mu pomagać. Nie ma już między nimi miłości, ale pozostała troska. Kiedy Antoni ją przeprasza, na jej twarzy pojawia się pierwszy wyraźny ślad emocji. Widać, że te słowa były dla niej ważne. To są właśnie momenty, w których „Ma to sens” przestaje coś objaśniać i po prostu pozwala bohaterom być ludźmi.

Ten sam problem widać w muzyce. Nie chodzi o jakość realizacji dźwięku czy sound design. Sama oprawa muzyczna momentami brzmi bardzo „stockowo” i pojawia się niemal mechanicznie. Podkreśla stan bohatera, komizm, groteskę albo powagę sceny, zamiast pozwolić jej wybrzmieć. W wielu sytuacjach muzyka mogłaby być niemal przezroczysta. Jej nadmiar powoduje dodatkowo wrażenie serialowości.

Od strony realizacyjnej film wypada natomiast znacznie lepiej. Zdjęcia Ernesta Wilczyńskiego są bardzo dobre i służą opowieści. Nie próbują być efektowne dla samego efektu. Kamera podporządkowuje się bohaterowi i jego stanowi, co dobrze współgra z kameralną konstrukcją.

Największym problemem za to staje się ostatni akt. Film zaczyna wykonywać serię gwałtownych zmian emocjonalnych: bohaterka czuje się zdradzona, później wszystko wydaje się być w porządku, za chwilę znów pojawia się konflikt. Antoni wraca na moment do swojej dawnej pracy korporacyjnej, a następnie znowu z niej znika. Wszystko jest bardzo poszatkowane i trudno przeprowadzić wyraźną linię przemian bohaterów. Zamiast narastania emocji pojawia się kalejdoskop kolejnych stanów. Nie zawsze wiadomo, z czego konkretna zmiana wynika.

To chyba najważniejsza bolączka filmu. Reżyser bardzo dobrze rozumie stan swoich bohaterów, ale nie zawsze równie dobrze rozumie ich drogę. Potencjał jest tutaj spory. Film chce opowiadać o samotności, depresji i ludziach, którzy utknęli w swoich życiach, ale nie chce robić z tego ciężkiego dramatu. To ciekawy kierunek. Tylko gdy stylistyczna lekkość zaczyna zastępować psychologiczną wiarygodność, zaczyna się bałagan.

„Ma to sens” jest najlepsze wtedy, kiedy ufa swoim aktorom i sytuacjom. Kiedy ojciec je niesmaczne jedzenie, żeby zrobić córce przyjemność. Kiedy była żona słyszy przeprosiny. Kiedy Antoni niczego nie tłumaczy. W takich momentach film jest prosty, ale nie banalny.

Słabnie natomiast wtedy, kiedy zaczyna podkreślać własne pomysły. Kiedy postać musi być bardziej dziwna, niż prawdopodobnie byłaby w rzeczywistości. Kiedy muzyka mówi nam, co mamy czuć. Kiedy finał zamiast rozwijać konsekwencje wcześniejszych decyzji, przeskakuje między kolejnymi emocjami.

„Ma to sens” ma więc ciekawy punkt wyjścia, dobrego głównego bohatera, bardzo dobre zdjęcia i kilka naprawdę mocnych, prostych scen. Nie zawsze jednak potrafi zbudować wiarygodną drogę pomiędzy swoimi bohaterami ani znaleźć odpowiednią równowagę pomiędzy komedią i dramatem. Najciekawsze pozostaje w nim to, co najmniej efektowne: pojedyncze gesty, spojrzenia i sytuacje, w których za komediową konstrukcją na chwilę pojawia się zwyczajny człowiek.

I chyba właśnie w tych momentach film ma najwięcej sensu.

Tytuł oryginalny: Ma to sens
Produkcja: Polska / 2026
Premiera (świat): 18 września 2026 r.
Premiera (Polska): 18 września 2026 r.
Reżyseria: Paweł Podolski
Scenariusz: Lynn Kucharczyk
Zdjęcia: Ernest Wilczyński
Muzyka: Stavros Makris
Obsada:
Jędrzej Hycnar (Antoni Klepacki)
Olga Kalicka (Olga)
Pola Błasik (Eliza)
Łukasz Simlat (Gryfik)
Artur Barciś (Wiktor)
Czas: 92 min.
Dystrybucja kinowa: Forum Film Poland

Opowieść o życiu i śmierci kobiety, która doświadczyła niemalże wszystkich barw życia – i mimo śmierci, istnieje nadal w pamięci osób, które miały możliwość wysłuchania chociaż jednego utworu wykonanego przez Violettę Villas. „Zbudowałem pomnik trwalszy niż ze spiżu” (Horacy, Pieśń III 30) – jest to cytat, który idealnie opisuje twórczość niewątpliwie największej polskiej divy Violetty Villas.  Zaś to, co było przed wielką sławą, w czasie popularności i u kresu jej dni – opisują z niezwykłą wnikliwością i starannością autorzy książki „Villas”, Jerzy Danilewicz i Iza Michalewicz. Praca ta, oparta na faktach, opowieściach osób z otoczenia artystki oraz rodziny, stanowi jedyne w swoim rodzaju kompendium wiedzy, jak z prostej dziewczyny wyrasta kobieta diva.

Violetta Villas, a właściwie Czesława Gospodarek z domu Cieślak, to przede wszystkim kobieta, która w młodym wieku zostaje żoną i matką. Jednak jej umysł funkcjonuje ponad stereotypowym postrzeganiem roli kobiety jako strażniczki ogniska domowego. Ona fantazjuje o wielkiej scenie, wielkiej sławie. Ogarnięta marzeniami, pozostawia spokojną rolę matki i żony. Emigruje po wielu polskich metropoliach w poszukiwaniu swej wyśnionej, wymarzonej roli życiowej. Mimo przyziemnych trudności, los jej sprzyja. Dostrzeżona i doinwestowana Czesława, przybiera pseudonim Violetta Villas. Jej głos zostaje uznany za „objawienie” na scenie wokalnej. Tak zaczyna się wielka sława, rozgłos na świecie.

Autorzy książki opisują nie tylko dzieje z życia Violetty Villas, ale także emocje, które jej towarzyszyły. Wielka sława to także wielkie obciążenie dla człowieka.  Zwłaszcza gdy nie ma się blisko siebie rodziny lub osób o bratnich duszach. Osobowość artystki była krucha i delikatna. Aby podołać obowiązkom estradowym, sięgała po różne używki i „odskocznie”. Twórcy publikacji wyraźnie wskazują tu na narkotyki, alkohol i zatracenie religijne. Szczególnie ten ostatni aspekt, odciśnie duże piętno na twórczości pani Villas. Bogobojność stanie się znakiem rozpoznawczym artystki.

Sława to przywilej i obarczenie. Villas znalazła popularność, uznanie i rozgłos, lecz utraciła reputację w kręgach bliskich osób i rodziny. Nasuwa się  tu pytanie, czy warto poświęcać więzy rodzinne i przyjaciół, dla osiągnięcia prywatnego sukcesu zawodowego? Niewątpliwie artystka swoim lekceważącym zachowaniem wobec syna, utraciła jego szacunek i miłość. Tylko widzowie ją kochali za show, które robiła na scenie. Brak spełnienia w życiu prywatnym, wiele nieudanych romansów, małżeństw, zła relacja z jedynym synem – wywarły ogromny wpływ na psychikę Villas.

Los jednak postawił na jej drodze kobietę, która została jej towarzyszką dalszego życia. Na dobre i na złe. Autorzy poruszanej książki, oceniają krytycznie tę relację, jako początek upadku divy. Ostatnie rozdziały opracowania to opis upadku psychicznego, moralnego i finansowego artystki. Lokowanie uczuć w nieodpowiednie osoby, bogobojność, używki i egoizm – doprowadziły Villas do załamania nerwowego a w niedługim czasie – do śmierci.

Czy istnieje życie po śmierci? Żyjemy tak długo, jak pamiętają o nas ludzie. Mimo, że Villas zmarła 15 lat temu, jej charyzmatyczny charakter i niezwykły głos zapadły w pamięć wielu osób. Nadal młodsze pokolenia chętnie sięgają po utwory wykonywane przez panią Villas. Stanowią one inspirację dla wielu osób. Nie tylko twórczość wokalna stanowi źródło inspiracji. Nietuzinkowy styl ubioru czy obycia jest godny do naśladowania. Villas ubierali przecież najwięksi kreatorzy mody, jak np. Dior.

Książka „Villas” autorstwa Jerzego Danilewicza i Izy Michalewicz to opowieść typu „od pucybuta do milionera” – mimo że osiągnąłeś sukces zawodowy, to pamiętaj skąd się wywodzisz i kim naprawdę jesteś. Jest to opowieść z przesłaniem, że nie każde marzenie warte jest wielkiego poświęcenia. Warto ją przeczytać, chociaż po to, aby porozważać nad tym, czy naprawdę opłaca się gonić za marzeniami.

Historia Violetty Villas nadal inspiruje. Z niecierpliwością czekam na film „Violetta Villas” w reżyserii Karoliny Bielawskiej.

Tytuł polski: Villas
Autor: Jerzy Danilewicz, Iza Michalewicz
Data 1. wydania polskiego: 1 listopada 2011 r.
Data wydania: 26 lutego 2026 r.
Gatunek: biografia
Wydawca: W.A.B.
Oprawa: twarda
Stron: 288

Osoby, które oczekiwały, że nowa adaptacja będzie podążać za fabułą gier niestety mogą poczuć się rozczarowane już w pierwszych sekundach filmu. Na ekranie nie dostrzeżemy uwielbianego przez fanów Leona Kennedy’ego, ani nawet Chrisa Redfielda, czy pojawiającego się w nowszych tytułach Ethana Wintersa. Protagoniście, którego poznajemy jest wszak bliżej do NPC, niż do typowego przystojniaka z kina akcji. Bryan (Austin Abrams) trafia w sam środek wydarzeń właściwie przez przypadek, kiedy podejmuje się dostarczenia medycznej przesyłki do pobliskiego Raccoon City. Chociaż na zewnątrz szaleje śnieżyca, a jego auto nie jest przystosowane do ekstremalnych warunków, perspektywa szybkiego zarobku i niechęć do konfrontacji z partnerką okazują się zbyt mocnymi argumentami. Droga do celu komplikuje się jednak niedługo po starcie, kiedy pod koła samochodu bohatera wpada zainfekowana kobieta. Od tamtego momentu sytuacja zaczyna wymykać się spod kontroli, lecz Bryan jest zdeterminowany, aby za wszelką cenę wykonać zlecone mu zadanie.

Fabuła jest prosta, ale została skonstruowana w bardzo udany sposób, który konsekwentnie przypomina widzom, że nie oglądają zwykłego horroru, a adaptację gry komputerowej. Kolejne zadania przybliżające bohatera do głównego celu, podobnie jak przemieszczanie się pomiędzy nowymi lokacjami i zarządzanie zdobywanymi przedmiotami, zostały zaskakująco dobrze przełożone na język filmowy. Oglądając, jak Bryan znajduje kolejną broń, uczy się jej używać i nieskutecznie próbuje jak najszybciej przejść do kolejnej lokacji, znaczna część widzów będzie mogła przypomnieć sobie własne rozgrywki. Kto z nas nie marzył o możliwości wykorzystania siły, kiedy ukryte przedmioty i zagadki na danym poziomie staną się zbyt frustrujące?

Inscenizacja jest pełna nawiązań, które nie przysłaniają głównej fabuły, lecz są ciekawą atrakcją dla fanów serii. Podczas seansu spostrzegawczy widzowie mogą szukać porozrzucanych po tle akcji easter eggów – chociażby charakterystycznego dla „Resident Evil 2” klucza karo, czy maszyny do pisania, na której gracze mogą zapisać dotychczasowy postęp. Jest to mała rzecz, ale pokazująca, że za produkcją filmu szła szczera sympatia i uznanie dla gier.

Najwięcej serca jednak włożono w postać Bryana, dzięki czemu widz szybko zaczyna się interesować jego losem. Podejmowane przez protagonistę decyzje wprawdzie nie zawsze mają sens, a niektóre cechy jego charakteru nie wydają się najszlachetniejsze. Dzięki temu jednak powstaje kreacja niesamowicie ludzka, której można współczuć i kibicować, a wraz z rozwojem akcji dostrzegamy jak prawdziwie dobrym i wrażliwym człowiekiem jest Bryan. Duża w tym zasługa aktora, który doskonale rozumie postać i nie próbuje zrobić z niej kolejnego nudnego i powtarzalnego twardziela. Jest to dopiero druga współpraca Abramsa i Creggera, ale ich dynamika okazuje się na tyle dobra, że pozostaje czekać na kolejne projekty tego aktorsko-reżyserskiego duetu.

Równie udanym, choć dużo bardziej nieoczekiwanym elementem filmu są jego aspekty komediowe, zręcznie wplecione pomiędzy horror i dramaturgię rozgrywających się wydarzeń. Żarty nie rozładowują w pełni napięcia, ale kontrast między absurdem sytuacji a realnym niebezpieczeństwem pozwala manewrować między wywoływaniem śmiechu i budowaniem postępującej beznadziei świata przedstawionego. Abrams świetnie radzi sobie z żartami i wizualnymi gagami, które w teorii nie pasują do klimatu serii, a jednak sprawdzają się w niej idealnie.

Film trzyma wysoki poziom przez cały 1,5-godzinny seans, od powolnego i intrygującego początku, aż po pełne napięcia zakończenie, które zdecydowanie pozostanie w pamięci widzów przez dłuższy czas. Gdyby Cregger zdecydował się domknąć historię w inny sposób, z pewnością straciłaby ona na jakości. Niektórzy mogliby oczekiwać bardziej precyzyjnego i satysfakcjonującego finału, lecz to właśnie ten brak satysfakcji jest najbardziej trafnym oddaniem klimatu „Resident Evil”.

Czy fabuła i postaci z serii gier zasługują na pojawienie się na srebrnym ekranie? Jak najbardziej. Jednak większą sztuką zawsze będzie tworzenie nowej historii w znanej otoczce, niż kopiowanie tego co zostało już napisane, a Cregger po raz kolejny udowodnił, że na sztuce filmowej zna się doskonale.

Tytuł oryginalny: Resident Evil
Tytuł polski: Resident Evil
Produkcja: Czechy, Francja, Niemcy, USA / 2026 r.
Premiera (świat): 16 września 2026 r.
Premiera (Polska): 18 września 2026 r.
Reżyseria: Zach Cregger
Scenariusz: Zach Cregger, Shay Hatten
Zdjęcia: Dariusz Wolski
Muzyka: Hays Holladay, Ryan Holladay
Obsada:
Austin Abrams (Bryan Hodukavich)
Zach Cherry (Carl)
Kali Reis (Maxine)
Johnno Wilson (oficer Wilson)
Paul Walter Hauser (Paul)
Czas: 95 min.
Dystrybucja kinowa: United International Pictures Sp z o.o.

Po przedpremierowym seansie ciekawsze wydaje mi się pytanie, czy można dzisiaj zrobić „Lalkę” klasyczną, nie robiąc jej przy tym anachronicznej. Maciej Kawalski odpowiada na nie w sposób dość przewrotny: nie próbuje udowodnić, że klasykę trzeba koniecznie przepisać na nowo.

Nie ma tu formalnej rewolucji ani ostentacyjnego uwspółcześniania. Jest za to tradycja dużego kina kostiumowego, świadoma inscenizacja i kilka nowych akcentów w spojrzeniu na bohaterów. I właśnie ta pozorna zachowawczość okazuje się jedną z największych zalet filmu.

Najciekawiej widać to w postaci Izabeli Łęckiej (Kamila Urzędowska). W poprzednich ekranizacjach łatwo było uczynić z niej przede wszystkim tytułową „lalkę”: piękną, próżną, skupioną na sobie i niemal bezrefleksyjnie wykorzystującą uczucia Wokulskiego. Kawalski pozwala jej być kimś więcej. Izabela ma emocje, wątpliwości i własny lęk przed światem, w którym przyszło jej żyć. Jej decyzje stają się bardziej zrozumiałe, kiedy spojrzymy na nie przez pryzmat epoki, a nie współczesnych kategorii.

„Lalka” jest przecież także opowieścią o świecie, w którym małżeństwo niekoniecznie było prywatną sprawą dwojga ludzi. Status społeczny, pieniądze, nazwisko, majątek i oczekiwania rodziny potrafiły decydować o ludzkim losie znacznie bardziej niż uczucia. Kobieta mogła być elementem społecznej i ekonomicznej układanki, a jej wybór odbywał się w ramach bardzo wąskiego pola możliwości. Film tego świata nie usprawiedliwia, ale pokazuje go w sposób bardziej złożony.

Podobnie dzieje się z Wokulskim (Marcin Dorociński). Nie jest on wyłącznie szlachetnym człowiekiem skrzywdzonym przez kapryśną arystokratkę. Sam próbuje zdobyć Izabelę również za pomocą pieniędzy i uzyskanej pozycji. Jego miłość ma więc także wymiar obsesji i pewnej presji. Dorociński dobrze mieści w tej postaci oba pierwiastki: siłę człowieka, który wiele w życiu przeszedł, i ogromną podatność na zranienie.

Kawalski mocno ufa przy tym aktorom i inscenizacji. Dłuższe ujęcia, zmiany skali, ruch aktorów i tworzenie nowych kompozycji w obrębie jednego kadru sprawiają, że film ma w sobie coś z klasycznego kina. Kamera nie jest nieustannie przyklejona do twarzy bohatera, a scena nie musi być cięta co kilka sekund. Dzięki temu „Lalka” bardziej przypomina kino niż rozbudowany serial. To może wydawać się oczywiste, ale dziś wcale takie nie jest.

Widać również ambicję produkcyjną. Warszawa nie została ograniczona do kilku wygodnych lokalizacji. Krakowskie Przedmieście żyje, przestrzeń miasta ma własną dramaturgię, a Łazienki i pałacowe wnętrza nie wyglądają jak dekoracje, które trzeba nieustannie ukrywać przed kamerą. Piotr Sobociński Jr. fotografuje ten świat efektownie, ale bez ostentacji. Zdjęcia są współczesne, a jednocześnie nie rozbijają kostiumowej formy.

Dobrze wypadają także scenografia Katarzyny Sobańskiej, Marcela Sławińskiego i Anny Mocny oraz kostiumy Katarzyny Lewińskiej, współtworzone z Tomaszem Ossolińskim. Nie ma w nich poczucia teatralnej dekoracyjności. Ubrania wyglądają jak rzeczy należące do konkretnych ludzi, a nie wypożyczone kostiumy.

Ogromną siłą pozostaje jednak obsada. Dorociński bardzo dobrze unosi ciężar roli Wokulskiego, a Kamila Urzędowska tworzy Izabelę znacznie bardziej ludzką niż w wielu wcześniejszych interpretacjach. Większość aktorów trzyma właściwy ton, choć nie wszystkie role są równie przekonujące.

Największe oczekiwania budzi oczywiście Marek Kondrat jako Ignacy Rzecki. Sam fakt, że po wielu latach wrócił do aktorstwa właśnie dla tej roli, podnosi poprzeczkę. Kondrat jest bardzo dobry, momentami znakomity, ale pozostaje pewien niedosyt. Rzecki potrzebuje czegoś więcej, pewnej aktorskiej wyjątkowości, która uczyniłaby go emocjonalnym centrum historii. Bronisław Pawlik w serialowej ekranizacji Ryszarda Bera pozostaje tu punktem odniesienia niemal niemożliwym do przeskoczenia.

Paradoksalnie emocjonalne centrum opowieści przejmuje ktoś inny. Maja Komorowska jako Prezesowa Zasławska jest znakomita. Jej historia niespełnionej miłości staje się czymś więcej niż pobocznym wątkiem. Jest właściwie zwierciadłem historii Wokulskiego, opowieścią o uczuciu, które również zostało zabite przez świat, konwenanse i ludzkie decyzje. To właśnie w jej obecności film najmocniej dotyka tego, co w powieści Prusa wykracza poza historię społeczno-obyczajową.

Świetna jest Krystyna Janda jako hrabina Joanna Karolowa. W relacji z Andrzejem Sewerynem, wcielającym się w Tomasza Łęckiego, aktorka znajduje właściwy balans, podczas gdy Seweryn jest bardziej przerysowany. Grają rodzeństwo, a wiedza, że kiedyś byli małżeństwem, dodaje tylko smaku tej relacji. Maciej Stuhr jako doktor Szuman chwilami również gra odrobinę mocniej, niż wymagałaby tego realistyczna tonacja całości. Za to Andrzej Chyra jako profesor Geist, choć pojawia się epizodycznie, zostawia bardzo mocne wrażenie.

Wątek Geista jest zresztą jednym z ciekawszych problemów adaptacji. W powieści nauka i wynalazek nie są jedynie dodatkiem do historii miłosnej. To element myślenia o przyszłości, modernizacji i możliwości zmiany świata. Film radzi sobie z tym całkiem dobrze, ale mam poczucie, że twórcy nie pozwolili temu wątkowi wybrzmieć do końca. Możliwość, że Wokulski, gdyby jego życie potoczyło się inaczej, mógłby skierować swój potencjał w stronę nauki i przyszłości kraju, pozostaje raczej sygnałem niż pełnoprawnym tematem.

Najwięcej wątpliwości budzi zakończenie. Finał powieści Prusa jest słynny właśnie dzięki swojej niejednoznaczności. Film próbuje tę niepewność przełamać. Pierwsza scena z torami jest mocna i bardzo kinowa, ale później pojawia się kolejna próba samobójcza, związana z miejscem ważnym dla Prezesowej i jej utraconej miłości.

I tutaj pojawia się pytanie: po co? Drugi finał nie tylko osłabia siłę pierwszego, ale jeszcze raz przesuwa ciężar emocjonalny w stronę historii Prezesowej. Zamiast pozostawić los Wokulskiego w zawieszeniu, film próbuje go dopowiedzieć. W rezultacie dostajemy zakończenie bardziej jednoznaczne, ale niekoniecznie mocniejsze.

Podobny brak ryzyka pojawia się w muzyce Łukasza Targosza. Jest piękna i dobrze napisana, ale często mówi widzowi dokładnie to, co obraz już zdążył powiedzieć. Przy tak klasycznej inscenizacji można było pozwolić sobie na odrobinę większej powściągliwości.

Montaż Przemysława Chruścielewskiego jest natomiast bardzo sprawny. Film ma tempo mimo 2 godzin i 45 minut, choć kilkanaście minut można byłoby spokojnie wyjąć. Najłatwiej zacząć od zakończenia, które właśnie przez swoją podwójność wydaje się niepotrzebnie rozbudowane.

Ostatecznie „Lalka” Kawalskiego jest filmem bardziej klasycznym niż można było się spodziewać po współczesnej adaptacji tak dobrze znanej powieści. I właśnie dlatego działa. Nie próbuje za wszelką cenę udowodnić, że Prusa trzeba zdekonstruować. Nie przepisuje historii Wokulskiego na współczesne potrzeby ani nie robi z Izabeli postaci, którą należy osądzić według dzisiejszych standardów. Przygląda się ich światu i pozwala mu istnieć na własnych zasadach.

Nie wszystko jest tu równie mocne. Film bywa zbyt zachowawczy, muzyka zbyt ilustracyjna, kilka aktorskich tonów jest przesuniętych za mocno, a podwójne zakończenie wydaje się niepotrzebnym dopowiedzeniem. Rzecki Kondrata nie osiąga dla mnie poziomu, którego oczekiwałbym od tej postaci, choć pozostaje bardzo dobrą kreacją. Wątek Geista mógłby mieć większą wagę, a całość mogłaby być krótsza.

Ale jest to opowieść, która ma własną skalę, dobrze rozumie kino i przede wszystkim nie boi się klasycznej inscenizacji. Kawalski zrobił „Lalkę” bez rewolucji. Być może właśnie dlatego udało mu się zrobić coś trudniejszego: film, niepróbujący być bardziej współczesny od swojej epoki, a jednocześnie niesprawiający wrażenia muzealnego.

Tytuł oryginalny: Lalka
Produkcja: Polska / 2026
Premiera (świat): 30 września 2026 r.
Premiera (Polska): 30 września 2026 r.
Reżyseria: Maciej Kawalski
Scenariusz: Maciej Kawalski, Piotr Sobociński Jr., Łukasz Światowiec
Zdjęcia: Piotr Sobociński Jr.
Muzyka: Łukasz Targosz
Obsada:
Marcin Dorociński (Stanisław Wokulski)
Kamila Urzędowska (Izabela Łęcka)
Marek Kondrat (Ignacy Rzecki)
Maja Komorowska (Prezesowa Zasławska)
Agata Kulesza (pani Meliton)
Czas: 162 min.
Dystrybucja kinowa: Kino Świat

Na podstawie: Bolesław Prus, „Lalka” (powieść)

Główną bohaterką „Sunny Dancer” jest siedemnastoletnia Ivy (Bella Ramsey), u której zdiagnozowano białaczkę. Poznajemy ją w pozornie szczęśliwym momencie – choroba od 10 miesięcy jest w remisji, a życie dziewczyny może wracać do zwykłej codzienności. Ivy jednak ma problemy z odnową kontaktów z rówieśnikami, a zamknięcie poprzedniego rozdziału życia jest trudniejsze niż się spodziewała. Aby pomóc córce w reintegracji ze społeczeństwem, rodzice nastolatki zapisują ją na letni obóz dla młodych osób z nowotworami. Ivy od początku nie jest zachwycona tym pomysłem, a wręcz przeciwnie – uważa tę instytucję za zupełnie niepotrzebną. Z czasem jednak okazuje się, że obóz mógł być dokładnie tym, czego potrzebowała.

Film utrzymany jest w konwencji coming of age, skupiając się na przeżyciach Ivy, jej współlokatorki Elli (Ruby Stokes) oraz pozostałych starszych obozowiczów, wśród których główna bohaterka stopniowo odnajduje swoje miejsce. Doświadczenie przewlekłej choroby jest istotnym tłem dla postaci, lecz obraz stara się nam pokazać, iż nie definiuje ona ich osobowości. Są oni zwykłymi młodymi ludźmi, którzy u progu dojrzałości również chcą doświadczyć miłości, intymności, a przede wszystkim wolności. Znaczna część filmu aż do bólu wiernie odwzorowuje nastoletnie nastawienie do życia, co niekiedy prowadzi do pokaźnej dawki żenady – zarówno za sprawą humoru, jak i ilości scen o seksualnym zabarwieniu. Niech jednak pierwszy rzuci kamieniem ten, który w podobnym wieku zawsze zachowywał się rozsądnie i dojrzale. Scenarzyści doskonale pamiętają jak wygląda bycie odnajdującym własną tożsamość nastolatkiem, dzięki czemu postaci wypadają autentycznie.

Sposób w jaki główni bohaterowie są napisani wzbudza dużą sympatię, lecz ciężko nazwać którąkolwiek z kreacji wybitną. Maniera z jaką Ramsey odgrywa Ivy jest nierówna, wahając się od angażujących scen po zupełnie drewniane aktorstwo. Pozostała część młodej obsady także nie zachwyca – dobrze wpisują się w charakter filmu, lecz nie wychodzą ponad poprawność. Na wyróżnienie zasługuje za to Neil Patrick Harris, który w roli zarządzającego obozem Patricka skutecznie zapada w pamięć. Fani sitcomów zapewne wciąż kojarzą Harrisa tylko z kultowym „Jak poznałem waszą matkę”, więc każdy projekt w którym może się on wykazać w bardziej stosowanej i emocjonalnej roli jest mile widziany.

Gdyby to było wszystko, co ten tytuł ma do zaoferowania, ciężko byłoby mu wyjść ponad przeciętność. Przez większość seansu łatwo ulec wrażeniu, że jest to przede wszystkim przyjemna, lecz bardzo prosta historia o nastolatkach. Jaques umiejętnie pozwala widzom zapomnieć o traumatycznych dolegliwościach bohaterów, skupiając uwagę na jakże sprawnie napisanych relacjach między nimi. Ostatni akt bez ostrzeżenia burzy jednak to poczucie bezpieczeństwa i przekonanie, że w życiu Ivy i jej przyjaciół wszystko się ułoży. Nastrój w filmie i na sali kinowej momentalnie się zmienia, przypominając wówczas o tym, że raz pokonana choroba może wrócić w najbardziej nieoczekiwanym momencie. Jest to równie uderzające co potrzebne. Słodko-gorzkie zakończenie zostaje w pamięci dłużej niż większość seansu i sprawia, że „Sunny Dancer” okazuje się filmem z większym potencjałem niż początkowo można było przypuszczać.

Jako spójna całość projekt zdecydowanie się broni, zwłaszcza jeśli trafimy na niego tuż po obejrzeniu ostatnich blockbusterów pokroju „Odysei” czy „Spider-Mana”. Przy zalewie wysokobudżetowych filmów o herosach i fantastycznych stworach, bardziej przyziemne historie potrafią być wyczekiwanym odświeżeniem, potwierdzającym że kino o zwykłych, ludzkich problemach jest ponadczasowe.

Tytuł oryginalny: Sunny Dancer
Produkcja: Niemcy, Wielka Brytania / 2026 r.
Premiera (świat): 13 lutego 2026 r.
Premiera (Polska): 28 sierpnia 2026 r.
Reżyseria: George Jaques
Scenariusz: George Jaques
Zdjęcia: Oliver Loncraine
Muzyka: Zachary Dawes, Este Haim
Obsada:
Bella Ramsey (Ivy)
Daniel Quinn Toye (Jake)
Ruby Stokes (Ella)
Earl Cave (Ralph)
Jasmine Elcock (Maisie)
Czas: 106 min.
Dystrybucja kinowa: Forum Film Poland