Akademia doceniła rolę Meryl Streep, przyznając jej Oscara, ale sam film został w innych kategoriach w dużej mierze pominięty. Wyjątkiem była statuetka za charakteryzację, co zresztą uważam za dość niesprawiedliwe wobec „Alberta Nobbsa”. Gdybym miał streścić „Żelazną Damę” jednym zdaniem, brzmiałoby ono mniej więcej tak: szkoda tak wielkiego wysiłku Meryl Streep na tak słabą produkcję.

Czekałem na ten tytuł, tym większe było więc rozczarowanie. Przypomniał mi się przy tym Szekspir, rodak Margaret Thatcher:

„Dalej, dalej, siostry wiedźmy,
Czarodziejski krąg zawiedźmy
Ot tak, ot tak, ot tak;
Trzykroć tak i trzykroć wspak,
Trzykroć jeszcze do dziewięciu:
Pst! – już po zaklęciu.”

Skąd to skojarzenie z „Makbetem”? Bo właśnie w ten sposób wyobraziłem sobie producentów i twórców filmu próbujących „ugotować” produkcję oscarową. Dorzucają kolejne składniki do kotła: odrobinę komediowości znanej z „Jak zostać królem”, trochę politycznej odpowiedzialności z „Królowej”, mieszają, aż powstaje kompozycja, która ostatecznie okazuje się zwyczajnie zbyt ciężka i chaotyczna.

Skojarzenia z „Królową” i „Jak zostać królem” są zresztą oczywiste. To nie tylko zbliżony czas ich realizacji. Wynikają przede wszystkim z wyboru tematu i przekonania, że sprawdzony schemat można bez końca powielać. Sama biografia Margaret Thatcher jest bez wątpienia fascynująca i aż prosi się o wielkie kino, ale w tym przypadku trudno oprzeć się wrażeniu kalkulacji.

Siłą „Królowej” i „Jak zostać królem” były trzy elementy konstrukcyjne. Po pierwsze, skupienie się na wycinku biografii zamiast na całości życia. W filmie Stephena Frearsa był to moment śmierci księżnej Diany, a w historii Jerzego VI okres objęcia tronu i II wojny światowej. Po drugie, wyraźny konflikt i stawka, które nadawały narracji napięcie. Po trzecie, silny antagonista, czy to w postaci Tony’ego Blaira, czy wewnętrznej walki z własnymi ograniczeniami.

Tego wszystkiego w „Żelaznej Damie” zabrakło albo zostało bardzo osłabione. Można oczywiście twierdzić, że to inny projekt i inna konstrukcja, ale efekt pozostaje ten sam: brak wystarczająco mocnego rdzenia opowieści.

Wydawało się, że twórcy znaleźli ciekawy klucz do historii. Głównym problemem bohaterki jest demencja starcza. Z dala od wielkiej polityki, zamknięta w domu, traktowana przez rodzinę i opiekunów jak osoba krucha, pozostaje w dialogu głównie z wyobrażeniem zmarłego męża. Z jej pamięci wyłaniają się fragmenty życia, które składają się na nielinearną narrację: ślub, wybory, przywództwo w partii, premierostwo, wojna o Falklandy. Taka konstrukcja miała dać twórcom większą swobodę formalną, ale w praktyce wprowadziła chaos.

Każda scena staje się przy tym zbyt dosłowna, jakby była ilustracją tezy, a nie częścią żywej opowieści. Przykładem może być sekwencja bombardowania Londynu. Rodzina schodzi do schronu, a ojciec sklepikarz pyta, czy ktoś przykrył masło w sklepie. Młoda Margaret natychmiast biegnie na powierzchnię, by je zabezpieczyć. Tego typu scen jest więcej i każda z nich zamiast budować postać, upraszcza ją do schematu. Jeżeli miało być to celowe infantylizowanie tłumaczące chorobę bohaterki, to uzyskano przeciwny efekt. Wątpię jednak, byśmy mieli do czynienia tu z przemyślanym działaniem.

Nie pomaga też brak spójności tonalnej. Sceny z młodości utrzymane są w lekkiej, momentami niemal komediowej konwencji, podczas gdy część „dorosła” przechodzi w ton dramatyczny, często ocierający się o melodramat. Efektem jest bohaterka pozbawiona naturalnej ciągłości rozwoju. Młoda Margaret wydaje się pozbawiona charyzmy, co utrudnia uwierzenie w jej przyszłą polityczną siłę.

Jej mąż również nie zostaje zbudowany jako pełnoprawna postać. Denis Thatcher (Jim Broadbent) pełni raczej funkcję komentatora niż realnego partnera czy przeciwnika. Nie wynika to z gry aktorskiej, lecz z konstrukcji scenariusza, który nie daje mu przestrzeni na rozwój.

Ostatecznie „Żelazna Dama” traci na tym, że próbuje objąć zbyt wiele, nie pogłębiając żadnego z wątków. Kopalnie, protesty górników, IRA czy wojna o Falklandy pojawiają się jedynie w skrótach, archiwaliach lub symbolicznych scenach. Brakuje im dramaturgicznej wagi, jakby były jedynie tłem do portretu jednostki.

W efekcie pozostaje pytanie, kim właściwie jest filmowa Margaret Thatcher. Nie widzimy ani wielkiego polityka, ani szczególnie złożonego człowieka. Zostaje obraz, który w dużej mierze ratuje Meryl Streep, dźwigająca na sobie ciężar roli i tekstów, brzmiących momentami jak zapis politycznego sloganu.

„Uważaj na myśli, bo stają się słowami. Uważaj na słowa, bo stają się działaniem. Uważaj na działania, bo stają się zwyczajami. Uważaj na zwyczaje, bo stanowią o charakterze. I uważaj na charakter, bo staje się twoim przeznaczeniem. Stajemy się tym, co myślimy.”

Być może właśnie za sposób, w jaki nadała sens tej szeleszczącej papierem scenie, Meryl Streep otrzymała swojego Oscara. A na kolejne zmagania z postacią brytyjskiej premier, musieliśmy poczekać kilka lat. Na szczęście warto było. Kreacja Gillian Anderson w serialu „The Crown” była rewelacyjna i niestety – jasno pokazała jak bardzo twórcy zmarnowali filmowy temat „Żelaznej Damy”.

Dopóki sprawdzona formuła działa, nie ma sensu jej zmieniać. To zdanie można odnieść do wielu wybitnych reżyserów, od Wesa Andersona po Quentina Tarantino. W ten schemat wpisuje się także Guy Ritchie, który trafił na wielkie ekrany dzięki swoim filmom gangsterskim. Na przestrzeni prawie 30-letniej kariery zdarzało mu się eksperymentować z kinem fantasy, familijnym czy wojennym, lecz ostatecznie Ritchie zawsze wraca do korzeni – historii pełnych kryminału i bohaterów z półświatka. Patrząc na jego ostatnie tytuły, nie da się jednak ukryć tendencji spadkowej. Okazuje się, że znany i lubiany schemat nie wystarczy, aby nakręcić dobry film.

Punktem wyjściowym „Zawodowców” jest dług pomiędzy dwoma bossami, sięgający miliarda dolarów. Do odzyskania pieniędzy zgłasza się Rachel Wild (Eiza González), gdyż, jak sama twierdzi, jest najlepszą profesjonalistką w tym fachu. Wraz ze swoją drużyną stopniowo buduje skomplikowaną sieć manipulacji, biorąc na cel bezwzględnego Manny’ego Salazara, który nie zamierza oddać ani centa należności. W ruch idą szantaże i prowokacje, zarówno na drodze legalnej, jak i za pomocą metod, którym daleko do oficjalnych procedur. Całość szybko zamienia się w serię konfrontacji, poprzez które obserwujemy, jak kolejne elementy spisku składają się w całość.

Intryga okazuje się wyjątkowo prosta i ciężko znaleźć w niej świeżość. Kolejne sceny sprawiają wrażenie odhaczania obowiązkowych punktów gatunku, pozostawiając widza z poczuciem, że czegoś tu brakuje. Co gorsza, część wydarzeń ociera się o absurd nawet jak na standardy gatunku. Drobne zwroty akcji i prostolinijna opowieść nie wystarczają, aby dostarczyć ekscytacji, jakiej można się spodziewać po filmach Ritchiego. Elementy komediowe również wypadają dość bezbarwnie. Nie ma żenady, ale również nie ma co liczyć na śmiech do rozpuku.

Zaletą okazują się za to bohaterowie. Rachel, choć napisana dość schematycznie i momentami prosząca się o większe pogłębienie, pozostaje postacią, którą ogląda się z przyjemnością. González ma odpowiednią ekranową charyzmę, aby udźwignąć tę rolę i zaczarować odbiorców swoim ironicznym wdziękiem. Najlepiej wypada jednak relacja Bronco (Jake Gyllenhaal) i Sida (Henry Cavill), których wzajemne docinki oraz naturalna chemia wprowadzają do filmu potrzebny luz. Ich bromans dostarcza najwięcej autentycznej energii i sprawia, że niektóre sceny naprawdę zapadają w pamięć. Szkoda tylko, że po drugiej stronie barykady stoją antagoniści zupełnie pozbawieni charakteru, podobni do dziesiątek innych postaci z różnych mediów. W pamięć nie zapada także reszta ekipy głównej bohaterki. Dużo lepszym rozwiązaniem byłoby skupienie się w pełni na Rachel, Bronco i Sidzie (być może w stylu „Kryptonimu U.N.C.L.E.”?) oraz eksploracja ich dynamiki.

Gdybym miała postawić się w roli reżysera, spojrzałabym na przyszłość swojej kariery dwojako. Jednym rozwiązaniem, jakie widzę dla Ritchiego, jest kontynuowanie eksperymentów z formą i treścią. „Przymierze” było udanym filmem – czemu by nie obrać drogi poważnego kina wojennego lub wziąć na tapet kolejny nieodkryty przez niego gatunek? Z drugiej strony, powrót do gangsterskich korzeni można potraktować jeszcze poważniej. Zamiast tworzyć międzynarodowe filmy sensacyjne, zastanowiłabym się, co sprawiło, iż jego wcześniejsze dokonania były tak dobrze przyjęte. Być może zamiast efektownych pościgów, ładnych widoków i nieoryginalnego humoru wystarczyłoby dopracowanie scenariusza i zastanowienie się, czy ta usilna amerykanizacja jest w ogóle potrzebna.

„Zawodowcy” nie są tragicznym filmem. Niestety, jedyną rzeczą gorszą od złego kina jest kino do bólu przeciętne.

Tytuł polski: Zawodowcy
Tytuł oryginalny: In the Grey
Produkcja: USA, Wielka Brytania / 2026 r.
Premiera (świat): 10 kwietnia 2026 r.
Premiera (Polska): 15 maja 2026 r.
Reżyseria: Guy Ritchie
Scenariusz: Guy Ritchie
Zdjęcia: Ed Wild
Muzyka: Christopher Benstead
Obsada:
Henry Cavill (Sid)
Jake Gyllenhaal (Bronco)
Eiza González (Sophia)
Rosamund Pike (Bobby Sheen)
Emmett J Scanlan (Mick Dunne)
Czas: 98 min.
Dystrybucja kinowa: Monolith Films

Dwie zaprzyjaźnione włoskie pary postanawiają wybrać się razem na wakacje do Maroko. Carlo (w tej roli znany z wielu produkcji włoskich Stefano Accorsi) i Elisa (Miriam Leone) mieszkają w Rzymie. Carlo jest profesorem filozofii na uniwersytecie i aktualnie zmaga się z kryzysem twórczym, zaś Elisa to utalentowana felietonistka. Po wielu latach znajomości, para przechodzi kryzys małżeński, zaś Carlo zmaga się, dodatkowo, z nadmiernym umiłowaniem do płci pięknej.

Druga para bohaterów to neurotyczna Anna (Carolina Crescentini) i Paolo (Claudio Santamaria), rodzice 13-letniej Vittorii (świetna rola drugoplanowa Margherity Pantaleo). Nie można nie wspomnieć o postaci studentki Carlo, Blu (Beatrice Savignani), która też nieźle namiesza w życiu głównych bohaterów.

Z pozoru przyjemny wyjazd w egzotyczne miejsce stopniowo uruchamia efekt domina, w konsekwencji prowadząc do odkrywania sekretów i fatalnych w skutkach kłamstw, które stawiają na szali ich dotychczasowe życie. Ostatnie zdanie jest celowo “przedramatyzowane”, acz idzie w parze z natężeniem emocji, decybeli i prędkości, z jaką wypowiadane są włoskie dialogi w dramatycznych scenach, których tu nie brakuje.

„O czym sobie nie mówimy” to film na podstawie powieści „Siracusa” autorstwa Delii Ephron (co ciekawe, pisarka jest współscenarzystką filmu), a Muccino w roli reżysera nie spieszy się z odsłanianiem kart. Film buduje napięcie warstwami: przez to, czego bohaterowie nie mówią, przez spojrzenia, przez to, co dzieje się poza kadrem. Maroko jako tło ze swoim ciężkim, gorącym powietrzem i labiryntem uliczek staje się piękną metaforą zagmatwania bohaterów i skrywanych kłamstw.

Największą siłą filmu są właśnie te tłumione emocje towarzyszące bohaterom z krwi i kości: Muccino pokazuje, jak bardzo możemy żyć obok kogoś bliskiego i jednocześnie nie wiedzieć o nim za wiele. To kino o architekturze kłamstwa, które budujemy nie ze złej woli, ale ulegając impulsom, fantazjom i lękowi przed zdemaskowaniem, budując kolejne warstwy kłamstw. Szczególnie myślę tutaj o Carlo, który tak zapętla się w kłamstwach, że w pewnym momencie tracimy rachubę, czy powinniśmy śmiać się, okazać współczucie czy pogardę. Zupełnie jakby reżyser stawiał przed nami pytanie: jak głęboko jesteśmy w stanie zabrnąć i skomplikować własne życie w obawie przed ujawnieniem prawdy?

Związek drugiej pary bohaterów, Anny i Paolo, pełen jest frustracji i niespełnionych oczekiwań. Dodatkowo mamy przykład relacji dorastającej Vittorii z toksyczną matką. Anna nie jest w stanie zrozumieć i nie chce zrozumieć córki. Narzuca jej swoją wizję dotyczącą jej wyglądu, tłumi jej charakter całą plejadą negatywnych zachowań. Co ciekawe, Vittoria w osobie Carlo zdobywa sojusznika i tylko on poświęca jej uwagę zaintrygowany, co naprawdę ma do powiedzenia ta dziewczynka. Co też z kolei rozwija kolejny wachlarz zdarzeń.

W jednej ze scen, słysząc fragment słynnej arii Croce e delizie z La Traviaty, pomyślałam, że – co zaskakujące – dużo „O czym sobie nie mówimy” zapożycza z klasycznych XIX wiecznych oper Verdiego czy Pucciniego. Reżyser sam komentował „Chciałem zbadać, w jakim stopniu ludzkie niedoskonałości mogą wyrządzić krzywdę, co jest typowe dla „Traviaty” i wielkich oper romantycznych, w których bohaterowie nie znają półśrodków i muszą postawić wszystko na jedną kartę. Są gotowi zrobić wszystko, by osiągnąć to, czego najbardziej pragną. To film o relacjach międzyludzkich i ich skrajnych konsekwencjach”*.

Włoskie kino obyczajowe najczęściej dotyka problemów społecznych “zwykłych ludzi” i ich dramatów, sprytnie miksując gatunki. W tym przypadku jest nie inaczej, bo „O czym sobie nie mówimy” to hybryda. Nie jest „czystym” kinem obyczajowym: film pod swoją tragikomiczną maską (mamy tu sporo komizmu sytuacyjnego) skrywa też dramat, a nawet kryminał w grande finale. Natomiast wychodzi z tego obronną ręką, unikając łatki „typowej obyczajówki” z pięknymi widokami w tle. Dostajemy zatem prawdziwy pokaz włoskiego temperamentu, a gdy dodamy do tego ciekawy soundtrack (za muzykę odpowiada Paolo Buonvino), na który składają się m.in utwory muzyki klasycznej dostajemy naprawdę interesujący, prawie dwugodzinny, wciągający seans. Czy czasem ociera się on o granicę kiczu? Tak, ale czego się nie wybacza włoskiej, romantycznej, obyczajowej opowieści?

*https://www.cinematografo.it/riflettori/le-cose-non-dette-o-dellamore-s6maph0w

Tytuł polski: O czym sobie nie mówimy
Tytuł oryginalny: Le cose non dette
Produkcja: Włochy / 2026
Premiera (świat): 29 stycznia 2026 r.
Premiera (Polska): 17 lipca 2026 r.
Reżyseria: Gabriele Muccino
Scenariusz: Gabriele Muccino, Delia Ephron
Zdjęcia: Fabio Zamarion
Muzyka: Paolo Buonvino
Obsada:
Stefano Accorsi (Carlo)
Miriam Leone (Elisa)
Carolina Crescentini (Anna)
Claudio Santamaria (Paolo)
Margherita Pantaleo (Vittoria)
Czas: 114 min.
Dystrybucja kinowa: Aurora Films

Na podstawie: Delia Ephron, „Siracusa” (książka)

Błyskotliwa, ale samotna pisarka Loretta Sage (Sandra Bullock) pisze popularne powieści romantyczno-przygodowe, na okładkach których występuje model, Alan (Channing Tatum). Alan tak się wczuł w rolę, że naprawdę myśli, że jest „Dashem” z powieści. Podczas trasy promującej swoją nową książkę Loretta zostaje porwana przez ekscentrycznego miliardera (Daniel Radcliffe), który ma nadzieję, że uda jej się doprowadzić go do skarbu starożytnego, zaginionego miasta z ostatniej powieści Loretty. Chcąc udowodnić, że Alan może być bohaterem w prawdziwym życiu, model wyrusza na ratunek. Wciągnięta w nieprawdopodobną przygodę w dżungli para będzie musiała współpracować, aby przetrwać.

Konkurs Filmiks.pl – wygraj płytę Blu-ray z filmem „Zaginione miasto”

Konkurs, którego organizatorem jest Filmiks, trwa do 20 maja 2026 r. (włącznie) i prowadzony jest równolegle na stronie Filmiks.pl oraz naszych profilach w mediach społecznościowych.

Nagrody to:

1 x Blu-ray z filmem „Zaginione miasto” – konkurs na stronie Filmiks.pl
1 x Blu-ray z filmem „Zaginione miasto” – konkurs na Facebooku
1 x Blu-ray z filmem „Zaginione miasto” – konkurs na Instagramie

Pytanie konkursowe (do wyboru jedno z dwóch) to:

1. Który felieton opublikowany dotąd na Filmiks podobał Ci się najbardziej i dlaczego?
lub
2. Felieton na jaki temat związany z kinem lub literaturą chciałbyś/abyś przeczytać na Filmiks?

Odpowiedź uzasadnij w maksymalnie 3 zdaniach.
Pamiętaj o spełnieniu także innych warunków konkursu opisanych w regulaminie. Powodzenia!

Regulamin konkursu

1. Organizatorem konkursu jest serwis Filmiks.pl.
2. Konkurs prowadzony jest równolegle na:
   a) stronie Filmiks.pl,
   b) profilu Filmiks na Facebooku,
   c) profilu Filmiks na Instagramie.
3. Konkurs nie jest w żaden sposób sponsorowany, wspierany ani administrowany przez serwisy Facebook ani Instagram.
4. Czas trwania konkursu: od 12 maja do 20 maja 2026 r. (włącznie).
5. Nagrodą w konkursie jest płyta Blu-ray z filmem „Zaginione miasto”.
6. Każdy uczestnik może zgłosić tylko jedną odpowiedź konkursową na danej platformie: w serwisie Filmiks, na Facebooku i Instagramie.
7. Każdy uczestnik może zostać laureatem tylko jednej nagrody, niezależnie od liczby zgłoszeń oraz platformy, na której bierze udział w konkursie.
8. W konkursie mogą wziąć udział osoby, które:
   a) ukończyły 18 lat,
   b) mieszkają na terenie Polski,
   c) nie są redaktorami serwisu Filmiks.
9. Aby wziąć udział w konkursie na stronie Filmiks.pl
   a) w komentarzu pod tym wpisem zamieścić odpowiedź na pytanie konkursowe (pkt12 ),
   b) podać swój adres e-mail.
10. Aby wziąć udział w konkursie na Facebooku należy:
    a) obserwować profil Filmiks na Facebooku,
    b) polubić post konkursowy,
    c) udostępnić post konkursowy publicznie na swoim profilu,
    d) w komentarzu pod postem zamieścić odpowiedź na pytanie konkursowe (pkt12 ).
11. Aby wziąć udział w konkursie na Instagramie należy:
    a) obserwować profil Filmiks na Instagramie,
    b) polubić post konkursowy,
    c) w komentarzu pod postem zamieścić odpowiedź na pytanie konkursowe (pkt12 ).
12. Pytania konkursowe są dwa, należy wybrać jedno z nich: „Który felieton opublikowany dotąd na Filmiks podobał Ci się najbardziej i dlaczego?” lub „Felieton na jaki temat związany z kinem lub literaturą chciałbyś/abyś przeczytać na Filmiks?”.
13. Odpowiedź na pytanie konkursowe należy uzasadnić w maksymalnie 3 zdaniach.
14. Zaproszenie do udziału w konkursie innych osób poprzez oznaczenie ich w komentarzu lub udostępnienie posta konkursowego w relacji (stories) będzie dodatkowym atutem, ale nie jest warunkiem udziału w konkursie.
15. Zwycięzcy zostaną wyłonieni przez organizatora na podstawie jakości i oryginalności odpowiedzi.
16. Zwycięzcy konkursu zostaną poinformowani o wygranej w ciągu 3 dni od zakończenia konkursu drogą prywatnej wiadomości. Wyniki nie będą publikowane publicznie.
17. Zwycięzca jest zobowiązani do odpowiedzi na informację o wygranej w ciągu 24 godzin od otrzymania wiadomości o wygranej i podania danych do wysyłki nagrody. W przeciwnym razie nagroda przypada innej osobie.
18. Decyzja o wygranej jest ostateczna i nie przysługuje od niej odwołanie.
19. Dane osobowe będą wykorzystane wyłącznie do realizacji wysyłki nagrody i nie będą przetwarzane w innych celach.
20. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za podanie przez uczestnika nieprawidłowych lub niekompletnych danych kontaktowych lub adresowych.
21. Organizator zastrzega sobie prawo do wprowadzenia zmian w regulaminie w przypadku wystąpienia ważnych przyczyn technicznych lub organizacyjnych.

Informację o konkursie znajdziecie także na: fajnekonkursy.pl

Ćwierć wieku to dobry moment, by spojrzeć na „Pianistę” świeżym okiem. Czy film nadal działa równie mocno? I czy rzeczywiście zasłużył na wszystkie nagrody? Warto też wrócić do kontrowersji oraz zarzutów, które pojawiały się po premierze.

„Pianista” często bywa porównywany z „Listą Schindlera”. Oba filmy mają epicki rozmach i dotykają najciemniejszych momentów współczesnej historii. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że opowiadają o autentycznych bohaterach. Zarówno obraz Polańskiego, jak i dzieło Spielberga weszły już do klasyki kina. W mojej ocenie jednak to właśnie „Pianista” lepiej oparł się upływowi czasu.

Powiem więcej: zastrzeżenia pojawiające się przy premierze z biegiem lat zaczęły działać na korzyść filmu. Kino Polańskiego wyprzedzało sposób myślenia o opowiadaniu historii. Dlatego w tym nieformalnym „pojedynku” to „Lista Schindlera” wydaje się dziś bardziej klasyczna w formie. Nadal mocna, świetnie zrealizowana, ale bliższa tradycyjnemu modelowi opowieści.

Przede wszystkim zmienił się status „Pianisty”. Z filmu o wojnie i Zagładzie przeobraził się w uniwersalną historię o traumie człowieka. W obliczu kolejnych współczesnych konfliktów zbrojnych obraz uwolnił się od czysto historycznego kontekstu. Przestał być jedynie kroniką czasu. I właśnie w tym tkwi jego największa siła.

Wypada jednak wrócić także do kontrowersji związanych z samą produkcją. Najtrudniej oddzielić film od osoby reżysera. Nie trzeba być kinomanem, by wiedzieć, że nad Romanem Polańskim od lat ciążą zarzuty dotyczące wykorzystania seksualnego nieletniej. Ucieczka przed amerykańskim wymiarem sprawiedliwości sprawiła, że sukces „Pianisty” wywoływał ogromne emocje. Złota Palma w Cannes, Oscar za reżyserię i kolejne nagrody dla filmu prowokowały pytanie, które wraca do dziś: czy można oddzielić dzieło od twórcy?

Nie mam pewności, czy kiedykolwiek znajdziemy jednoznaczną odpowiedź. Mam jednak wrażenie, że po dwudziestu pięciu latach łatwiej spojrzeć na sam obraz i ocenić go już niezależnie od osoby reżysera. Wtedy okazuje się, że wiele decyzji artystycznych Polańskiego było wyjątkowo odważnych. Zarzuty dotyczące estetyzacji wojny czy chłodnego podejścia do tragedii straciły dziś na znaczeniu. Z dystansu lepiej widać sens tej formy. Świat, w którym przemoc staje się codziennością, okazuje się znacznie bardziej przerażający niż kino szukające ciągłego dramatycznego podkreślania emocji. Literatura pokazywała to już wcześniej, choćby w „Malowanym ptaku” Kosińskiego, ale kinematografia długo nie potrafiła mówić o wojnie w podobny sposób.

Równie interesujący pozostaje sam bohater. Władysław Szpilman nie jest herosem. Nie walczy, nie prowadzi innych, nie zmienia biegu historii. Jest przede wszystkim świadkiem wydarzeń i człowiekiem próbującym przetrwać. Kino przez lata unikało takiej bierności, bo wydawała się „niefilmowa”. „Pianista” udowodnił jednak, że można zbudować ogromną emocjonalną więź właśnie z kimś tak zwyczajnym i bezradnym. Po latach jeszcze mocniej doceniamy prawdę tej postaci. Sam fakt przetrwania staje się tu aktem heroizmu.

Żeby przeżyć, Szpilman potrzebuje innych ludzi. I tu również film okazał się bardziej nowoczesny, niż wydawało się przy premierze. Polański pokazuje zarówno dobrych, jak i złych Polaków, podobnie zresztą jak Żydów czy Niemców. Przez ostatnie dekady literatura i kino coraz częściej próbowały przepracować tę „strefę szarości”, ale „Pianista” robił to już wtedy. Dlatego też tak był atakowany przez wielu widzów i krytyków (zwłaszcza z Polski). Dzięki obranej drodze, historia zyskuje uniwersalność. Nie opowiada wyłącznie o narodach i ideologiach, lecz przede wszystkim o ludziach uwikłanych w system przemocy.

I właśnie tutaj dochodzimy do największego zarzutu wobec produkcji: sceny spotkania Szpilmana z niemieckim oficerem pod koniec filmu. Wyniszczony pianista ukrywa się w ruinach miasta. Wszystko wskazuje na to, że bohater zginie. Tymczasem oficer nie tylko oszczędza mu życie, ale przynosi jedzenie i słucha, jak Szpilman gra na fortepianie.

Dla wielu widzów i krytyków było to nie do zaakceptowania (podnoszony temat „Dobrego Niemca” i „wrażliwości”). Problemem jednak nie była sama pomoc, bo wydarzyła się naprawdę. Sam Szpilman po wojnie próbował odnaleźć oficera, żeby odwdzięczyć się za ratunek. Kontrowersje budziło coś innego: możliwość pojawienia się ludzkiego odruchu po stronie oprawcy. Kaci nie powinni mieć przecież uczuć. Takie myślenie wydawało się bezpieczniejsze.

Po latach właśnie ta scena pokazuje wielkość reżysera. Jeden drobny gest człowieczeństwa, pojawiający się po dwóch godzinach cierpienia, wzmacnia cały przekaz filmu. Ta chwila ciszy i zawieszenia prowadzi do znacznie bardziej niepokojącej refleksji. Jak możliwe było tak gigantyczne okrucieństwo, skoro nawet wewnątrz tej machiny przemocy znajdowali się ludzie zdolni do współczucia?

Co ważne, Polański buduje tę scenę niezwykle oszczędnie. Nie ma tu sentymentalizmu, wielkich deklaracji ani prób moralnego oczyszczenia. Jest cisza, muzyka i spojrzenia. Wszystko, co najważniejsze, zostaje wyrażone innymi środkami niż dialog. Reżyser pokazuje, że w czasie wojny nawet najmniejszy przejaw normalności urastał do czegoś niemal niewyobrażalnego.

I właśnie dlatego „Pianista” pozostaje wielkim filmem. Nie tylko jednym z najważniejszych dzieł w dorobku Polańskiego, ale też obrazem, który dojrzewa wraz z widzem. Jestem przekonany, że za kolejne dwadzieścia pięć lat nadal będzie oddziaływał równie mocno.

Historia „Mortal Kombat” sięga wczesnych lat dziewięćdziesiątych. To wtedy pojawiła się gra, która szybko zyskała popularność na całym globie. Popularność tak dużą, że gra skazana była na pojawienie się w kinach. Pierwsza ekranizacja powstała w 1995 roku. Do produkcji zaangażowano między innymi Christophera Lamberta, słynnego „Nieśmiertelnego”. Film odnotował ogromną frekwencję w kinach całego świata i odniósł niebywały sukces komercyjny. Kolejne adaptacje gry pozostawały kwestią czasu.

Obecna wersja, pomimo pewnych wad, również ma szansę stać się niemałym przebojem. Do czynienia mamy z krwawą bajką, ale takie właśnie bajki ściągają do kin masową widownię. Tak prawdopodobnie będzie i tym razem.

Grupa nieustraszonych, doświadczonych i świetnie wyszkolonych wojowników, na czele z Sonyą Blade (Jessica McNamee) i Liu Kangiem (Ludi Lin) przystępuje do turnieju sztuk walki, mającego zadecydować o losach świata. Do ich grona dołącza ściągnięty z normalnej rzeczywistości, wybrany spośród miliardów zwykłych ludzi podstarzały aktor Johnny Cage (Karl Urban), czas świetności mający dawno za sobą. Chociaż turniej jest dla niego nową szansą, początkowo podchodzi do niego sceptycznie i odmawia wzięcia w nim udziału. W końcu jednak i on podejmuje rękawicę.

Ekipie ratującej Ziemię pomaga Kitana (Adeline Rudolph), oficjalnie reprezentująca ciemną stronę mocy. Jest przybraną córką Shao Kahna (Martyn Ford), bohatera najmroczniejszego z mrocznych. Kitana nienawidzi go i pragnie dokonać na nim krwawej zemsty za zabicie jej prawdziwego ojca.

Na ekranie najwięcej jest Johnny’ego Cage’a. I chociaż głównego bohatera teoretycznie nie ma, można powiedzieć, że jest nim właśnie on. To zmiana względem pierwotnej wersji filmu, w której dominował Liu Kang (to on stoczył decydującą walkę z głównym przedstawicielem sił zła).

W filmie roi się od efektów specjalnych, ale ich obfitość wcale mu nie sprzyja. Jest ich znacznie więcej niż w adaptacji z lat dziewięćdziesiątych. Tamten film w ogóle był odrobinę bardziej realistyczny. Walki były jakby bardziej prawdziwe. Tu bohaterowie za często używają swoich nadprzyrodzonych mocy (jak rażenie laserem z oka czy miotanie błyskawicami). Wygląda to może efektownie, ale realna walka też może być efektowna. Mocy nie posiada jedynie Johnny Cage, który zdany jest wyłącznie na swoje czysto ludzkie umiejętności.

Z założenia film jest półkomedią. Bohaterowie rzucają żarcikami, Johnny Cage i inny wojownik Kano (Josh Lawson) mają luzacki styl bycia, dialogi w dużej mierze oparte są na humorze. Jednak pomimo usilnych starań twórców o rozweselenie widza film niepozbawiony jest patosu. Nie sprzyja mu też tanie efekciarstwo. Cechy te wynikają oczywiście z gatunku i treści filmu, są więc poniekąd usprawiedliwione. I właśnie amatorzy tego gatunku (fantasy połączone z filmem akcji) powinni wybrać się do kina w pierwszej kolejności. Miłośnicy gry mogą sprawdzić, jak na kinowym ekranie prezentują się postacie, w które wcielają się, siedząc przed komputerem. Zwolennikom innych gatunków filmowych i innych gier komputerowych (lub osobom niegrającym w ogóle) chyba nie warto „Mortal Kombat” polecać, choć film ogólnie nudny nie jest i momentami wzbudza pozytywne emocje.

Tytuł polski: Mortal Kombat II
Tytuł oryginalny: Mortal Kombat II
Produkcja: USA / 2026
Premiera (świat): 4 maja 2026 r.
Premiera (Polska): 8 maja 2026 r.
Reżyseria: Simon McQuoid
Scenariusz: Jeremy Slater
Zdjęcia: Stephen F. Windon
Muzyka: Benjamin Wallfisch
Obsada:
Karl Urban (Johnny Cage)
Adeline Rudolph (Kitana)
Tadanobu Asano (Lord Raiden)
Jessica McNamee (Sonya Blade)
Mehcad Brooks (Jax)
Czas: 116 min.
Dystrybucja kinowa: Warner Bros. Entertainment Polska Sp. z o. o.

Na podstawie: Ed Boon, John Tobias (gra wideo)

Osobliwą postać odgrywaną przez Charliego Chaplina kojarzy zapewne dziś każdy miłośnik kinematografii, szczególnie podgatunku o bardziej komediowym zabarwieniu, jednak życie przyszłego gwiazdora nie było usłane różami i już od czasów dzieciństwa obfitowało w wiele traumatycznych doświadczeń – wkrótce po narodzinach chłopca rodzice rozwiedli się, a kilka lat później ojciec zmarł z powodu alkoholizmu, natomiast matka przeszła poważne załamanie nerwowe, po którym została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym. To właśnie wówczas zaczęła się przygoda małego Charlesa ze światem kina, który jawił się jako forma ucieczki przed smutną rzeczywistością. W „Dziwnej przygodzie Mabel” z 1914 roku dzięki wrodzonej zdolności do improwizacji po raz pierwszy zaprezentował postać włóczęgi, którą wymyślił na poczekaniu dobierając najbardziej niedopasowane ubrania – sylwetka trampa z wąsikiem stała się jego znakiem rozpoznawczym, a niedługo potem już na czele własnego studia filmowego United Artists zajął się również produkcją, reżyserią i komponowaniem muzyki do swoich obrazów, które nierzadko powstawały spontanicznie i bez wcześniejszych scenariuszy.

Gdy pod koniec lat 20. ubiegłego wieku Hollywood przestawiało się na „talkies”, a publika zachwycała się „Śpiewakiem jazzbandu”, w którym pojawiły się wstawki śpiewane przez Ala Jolsona, Charlie Chaplin należał wówczas do wojujących przeciwników wzbogacania obrazu filmowego o kwestie mówione, argumentując, że liczne dialogi spowolniłoby akcję. Z czasem zaczął jednak rozumieć, że kino nieme staje się reliktem przeszłości i zdecydował się pójść z duchem czasu, co pozwoliło mu w pełni zaprezentować swoje umiejętności kompozytorskie. W październiku 2019 roku, by uczcić 130. rocznicę urodzin tej niekwestionowanej legendy popkultury, francuska Philharmonie de Paris postanowiła zorganizować wyjątkową wystawę, która celebrowałaby jego liczne filmowe dokonania patrząc przez soczewkę autorskiej ścieżki dźwiękowej – ekspozycja o nazwie „L’homme orchestre” zabierała odwiedzających w podróż przez życie artysty od wczesnych lat dziecięcych, aż po ostatnie lata kariery za pomocą wielu zachowanych zdjęć, rzadkich dokumentów, klipów z niemych produkcji oraz towarzyszącej im muzyki, którą komponował osobiście od czasu „Świateł wielkiego miasta” z 1931 roku.

Choć wystawa została zamknięta pod koniec stycznia 2020 roku, muzeum zdecydowało się wydać katalog w dwóch językach: francuskim oraz angielskim, by dotrzeć ze swoją realizacją do szerszego grona odbiorców. Międzynarodowa edycja pod nazwą „The Sound of Charlie Chaplin” została opublikowana przez kultowe wydawnictwo Abrams – założone w 1949 roku było pierwszą taką oficyną w USA specjalizującą się w bogato ilustrowanych pozycjach na amerykańskim rynku, proponując swoim czytelnikom szeroki wybór albumów poświęconych m.in. sztuce, fotografii, modzie, projektowaniu wnętrz, czy szeroko pojętej popkulturze. Tom ukazał się w twardej oprawie o wymiarach ok. 26 cm na 23 cm oraz grubości 2 cm i zawiera 216 stron wydrukowanych na kredowym, dobrym gatunkowo papierze – powiększony format woluminu świetnie sprawdza się w fizycznym obcowaniu z publikacją: całość jest niezwykle lekka i wygodnie układa się w dłoniach pozwalając na spokojne czytanie tekstu pisanego, czy delektowanie się wysokiej jakości fotografiami. Istnieje także możliwość rozłożenia albumu na płasko w celu ekspozycji poszczególnych stron na półce w domowej biblioteczce.

Katalog został podzielony na 25 rozdziałów, które następnie posegregowano na 4 sekcje dla komfortu przyswajania informacji: po krótkim wprowadzeniu autorstwa kuratora wystawy i dyrektorów muzeum przechodzimy do pierwszej części, która przedstawia w skrócie biografię Chaplina i jego naturalne przejście z desek sal koncertowych do świata kina, które wówczas znajdowało się dopiero w powijakach. Dowiadujemy się, że muzyka towarzyszyła małemu Charliemu praktycznie od dnia narodzin za sprawą działających w scenicznej branży obojga rodziców, a dzięki tej wczesnej fascynacji otaczającym go dźwiękiem finalnie on sam został multiinstrumentalistą – grał na wiolonczeli, skrzypcach oraz fortepianie, a jego soundtracki do filmów z satyryczną treścią i wartką akcją nierzadko zawierały intencjonalne nawiązania do amerykańskiego wodewilu i prężnie rozwijającego się wówczas gatunku jazzu. Wraz z wprowadzeniem na ekrany postaci włóczęgi, Chaplin mający już poczucie rytmu wyniesione z domu, zaczął widzieć ścisłe powiązanie obrazu z tłem muzycznym – każdy jego film był wynikiem misternej pracy, w której najmniejszy gag był zgrany z dźwiękiem co do sekundy.

Druga część katalogu poświęcona jest najbardziej rozpoznawalnej postaci, którą wykreował w 1914 roku – co ciekawe, już zaledwie 4 lata później niepodrabialny „kaczy” chód włóczęgi i jego atrybuty, jak mały wąsik, kapelusz, laska, luźne spodnie i za duże buty, były już dobrze znane widzom na całym świecie dzięki 60 produkcjom, które stworzył w owym czasie. Kilka rozdziałów znacznie szerzej opisuje nazwany od nazwiska twórcy „styl chaplinesque”, oparty na subtelnej mimice, ekspresyjnych ruchach i komizmie sytuacyjnym, a także towarzyszącym im tle dźwiękowym. To właśnie tytułowej muzyce filmowej poświęcona została najbardziej obszerna część wydawnictwa, która maluje portret artysty zafascynowanego komponowaniem oryginalnego score’u w równym stopniu, co kreowaniem ruchomego obrazu – zanim dźwięk zawitał w kinematografii, Charlie Chaplin miał pełną swobodę nad wyborem utworów, które ilustrowały jego slapstickowe propozycje, po technicznej rewolucji w świecie filmu sam objął całkowitą muzyczną kontrolę nad swymi dziełami, szukając inspiracji w rozmaitych źródłach: od klasycznego repertuaru, poprzez dawne piosnki z dzieciństwa, aż po współczesne gatunki.

Ważnym dodatkiem jest podsumowanie i ocena osiągnięć Charliego Chaplina z perspektywy czasu, przepuszczona przez pryzmat współczesnej popkultury – ostatnia cześć zainspirowana została finalnym 6-minutowym monologiem z filmu „Dyktator” z 1940 roku (pamiętne słowa „Musisz przemawiać!”) oraz zawierająca kilka wnikliwych esejów od osób zaangażowanych w zaznajamianie nowych pokoleń z bogatą schedą komika, w tym badaczki jego życiorysu Cecilii Cenciarelli, czy zarządzającej oficjalną stroną internetową artysty i opiekującą się jego spuścizną Kate Guyonvarch. Przede wszystkim sekcja ta oddaje głos samemu Chaplinowi, który na dwóch stronach dokładnie tłumaczy dlaczego przez 10 lat faworyzował nieme kino i wyraził nadzieję na wielki powrót tego gatunku na srebrne ekrany z uwagi na ciągły popyt na medium, które jest uniwersalne w swej funkcjonalności. Nieocenionym wkładem są zdjęcia przeróżnej maści, które pozwalają nam się zatopić w klimacie dawnej epoki: prócz fotografii z planów filmowych znajdziemy też barwne plakaty koncertowe i postery, fotki z rodzinnego archiwum, kadry z czarno-białych produkcji, wycinki scenariuszy oraz skany listów.

Rok 2027 będzie dla kinematografii czasem szczególnym, bowiem to właśnie 6. października tego roku będzie mijać dokładnie 100 lat od premiery kinowej „Śpiewaka jazzbandu” – filmu, który zakończył erę kina niemego, a wytwórnia Warner Bros otrzymała za niego honorowego Oscara za wkład w rozwój techniki filmowej. Chociaż zapis dźwięku na taśmie bezsprzecznie zrewolucjonizował kino, to wiele gwiazd poprzedniej ery nie zdołało się odnaleźć w tej nowej rzeczywistości – sam Chaplin był długo przekonany, że X muza to sztuka pantomimy, jednak szybko zrozumiał, że zmiany są nieuniknione i wyznaczają nowy kierunek na polu rozrywki, na czele którego postanowił stanąć: jego finalne nieme dzieło „Dzisiejsze czasy” z 1936 roku nieprzypadkowo odnosi się do otaczającego bohatera granego przez komika po raz ostatni w roli trampa ewolucji mechanizacji, której nie da się już zatrzymać. Album „The Sound of Charlie Chaplin” rzuca zupełnie nowe światło na jedną z najbardziej ikonicznych postaci w historii kina, wykazując ścisłe powiązanie pomiędzy licznymi talentami komika z naciskiem na jego fascynację sferą dźwięku, przekonując nas o prawdziwości słów jego ciotki: „Jeżeli Charlie poświęci się aktorstwu, to świat muzyki będzie miał o jednego geniusza mniej”.

Recenzja powstała dzięki współpracy z księgarnią artystyczną Bookoff. Książkę „The Sound of Charlie Chaplin” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł angielski: The Sound of Charlie Chaplin
Tytuł oryginalny: Charlie Chaplin: L’homme-orchestre
Autor: Kate Guyonvarch, Mathilde Thibault-Starzyk
Data 1. wydania: 11 października 2019 r.
Data wydania angielskiego: 14 kwietnia 2020 r.
Gatunek: film
Wydawca: Abrams
Oprawa: Twarda
Stron: 216

A jakie wyobrażenie samuraja kreuje literatura? Tu odpowiedź również nie jest jednoznaczna. W klasycznych tekstach, takich jak „Hagakure” autorstwa Tsunetomo Yamamoto, samuraj jawi się przede wszystkim jako człowiek całkowicie oddany kodeksowi bushido – lojalny, zdyscyplinowany i gotowy na śmierć w każdej chwili. W bardziej współczesnych ujęciach, jak w powieści „Musashi” Eiji Yoshikawa, staje się on postacią poszukującą sensu życia, dojrzewającą i konfrontującą ideały z rzeczywistością.

Książka „Samuraje. Prawdziwa historia” autorstwa Juliena Peltiera podejmuje próbę rozprawienia się z tymi wyobrażeniami, dążąc do ukazania samurajów takimi, jakimi byli naprawdę – bez upiększeń i narosłych wokół nich mitów. To także próba sportretowania ich z innej perspektywy, z uwzględnieniem kondycji społecznej, stylu życia, relacji z otoczeniem, a nie tylko heroicznych czynów. Dzięki temu samuraj przestaje być pomnikiem, a zaczyna przypominać człowieka z konkretnego miejsca i czasu.

George Lucas nigdy nie ukrywał, że tworząc jedną z najbardziej kultowych postaci popkultury czerpał z wielu prastarych mitów, przede wszystkim z opowieści o samurajach, które były dla hollywoodzkiego demiurga ważnym źródłem inspiracji. Nie bez powodu! Już podczas studiów w szkole filmowej Lucas i jego kolega John Milius zafascynowali się twórczością Kurosawy Akiry, którego arcydzieło Sobowtór, wyprodukowane w 1980 roku przez twórcę Gwiezdnych wojen zostało nagrodzone w tym samym roku Złotą Palmą w Cannes.

Pisząc o samurajach, trudno uniknąć nawiązań do przełomowych momentów w dziejach Japonii. Peltier również od nich nie stroni, trzeba jednak przyznać, że syntetyczne ujęcie najważniejszych etapów tej długiej epopei nie przytłacza czytelnika. Autor przywołuje legendy, szkicuje sylwetki pierwszych samurajów, wyjaśnia, dlaczego przedstawiciele wyższych warstw społeczeństwa zaczęli korzystać z usług zawodowych wojowników. Czyni to w sposób klarowny i angażujący, sięgając przy tym do ustaleń i sporów obecnych w środowisku naukowym. I właśnie te fragmenty stanowią jeden z najmocniejszych punktów książki – uświadamiają bowiem, jak wiele sprzeczności, uproszczeń i półprawd narosło wokół samurajów na przestrzeni lat.

W latach dziewięćdziesiątych XX wieku pojawiła się nowa szkoła, reprezentowana przez anglojęzycznych badaczy Karla Fridaya i Wiliama Wayne’a Farrisa, którzy postanowili wypełnić luki w tym scenariuszu. Nie stroniąc od kontrowersyjnych tez, ci amerykańscy historycy kładą nacisk nie tyle na rozłamy, ile na pewną ciągłość charakteryzującą pojawienie się pierwszych samurajów.

Kolejne strony książki prowadzą czytelnika przez opis rynsztunku japońskiego wojownika, zwyczajów, metod działania (często niemających wiele wspólnego z honorem…), eposów idealizujących bohaterów, czasów rewolucji militarnej czy zagadnień związanych z architekturą i religią. Opowieść ubarwiają liczne ciekawostki. W jakich okolicznościach narodził się mit „boskiego wiatru”? Jak działali japońscy piraci? Jak wyglądał rytuał seppuku? Kto odegrał kluczową rolę w upowszechnieniu ceremonii picia herbaty? Peltier zdaje się doskonale wiedzieć, jakie tematy mogą przykuć uwagę czytelnika – i umiejętnie tę ciekawość podsyca.

Siłą książki jest to, że porusza tak wiele różnych aspektów życia samurajów. Śmiało można powiedzieć, że kwestie militarne schodzą tu na dalszy plan. Znacznie więcej miejsca zajmują kultura, obyczajowość i tradycja. Peltier nie pomija nawet wątków dotyczących orientacji seksualnej, opisując m.in. historyczne formy relacji między mężczyznami w Japonii. Sięga także po zagadnienia mniej oczywiste, jak kwestie demograficzne – choćby praktykę adopcji, która w realiach samurajskich miała często znaczenie strategiczne, pozwalając na zachowanie ciągłości rodu. Co istotne, autor chętnie zestawia dawne zwyczaje ze współczesnością, pokazując, że echo samurajskiego świata wciąż pobrzmiewa w dzisiejszej kulturze Japonii.

Czyż popularne powiedzenie nie mówi, że japoński wojownik jest niczym kwiat wiśni, który opada w pełnej krasie zaledwie kilka dni po zakwitnięciu? I choć śmierć nie jest błahostką, to zbrojny mąż powinien unikać niesławy, którą okryć go może „piękna śmierć” z dala od pola walki.

Co warte podkreślenia, Julien Peltier konsekwentnie – od pierwszego do ostatniego rozdziału – trzyma się obranego kierunku i stylu narracji. Początkowe partie każdego z 23 rozdziałów to zazwyczaj plastyczne, sugestywne wprowadzenia, które rozbudzają ciekawość i płynnie otwierają temat, podczas gdy ich zakończenia przyjmują formę krótkich, porządkujących podsumowań. Czytelnik szybko przyzwyczaja się do takiego rytmu opowieści i bez większego trudu podąża za wywodem, nawet wtedy, gdy poruszane zagadnienia wymagają większego skupienia.

Pomocne okazuje się również rozbicie rozdziałów na mniejsze części opatrzone śródtytułami, co dodatkowo porządkuje lekturę. Szkoda jednak, że w książce, poza małymi wyjątkami, zabrakło materiału ilustracyjnego – zwłaszcza przy tak bogatej tematyce aż prosi się o wizualne dopełnienie narracji. Zamieszczone na początku kalendarium porównawcze oraz mapa, choć wartościowe, stanowią z kolei niemałe wyzwanie dla wzroku. Na plus należy natomiast zaliczyć przejrzyste rozwiązanie kwestii przypisów: źródłowe umieszczono na końcu książki, wyjaśniające zaś u dołu stron, co sprzyja płynności lektury. Całość uzupełniają słownik terminów oraz obszerna bibliografia, stanowiące cenne zaplecze dla bardziej dociekliwego czytelnika.

Zbudowanie tej wymarzonej Japonii, zdolnej do rywalizowania jak równy z równym z obcymi mocarstwami, wymagało jednak zburzenia feudalnego porządku i popchnięcia archipelagu ku temu, co wówczas postrzegano jako nowoczesność, a nawet jako jego własną niepowtarzalną nowoczesność. Aby to osiągnąć, samuraje po raz kolejny – i ostatni – zajęli centralne miejsce w krwawej i nie mniej paradoksalnej apoteozie. Wojownicy stali się grabarzami własnej dominacji społecznej.

Temat sam w sobie przyciąga uwagę – bo któż nie ulegnie fascynacji światem samurajów i odległej, egzotycznej Japonii? – ale co ważniejsze, autor nie marnuje tego potencjału. Narracja jest dynamiczna, i potrafi wciągnąć nawet wtedy, gdy dotyka bardziej złożonych zagadnień. To przykład rzetelnej pracy popularnonaukowej: przystępnej w formie, a jednocześnie opartej na solidnym warsztacie historycznym. Szerokość ujęcia ma jednak swoją cenę – niektóre wątki warto było pogłębić, tymczasem autor z konieczności traktuje je skrótowo, pozostawiając czytelnika z poczuciem lekkiego niedosytu.

Nieposkromiony indywidualizm, honor, ambicja, waleczność, ale i skłonność do niesubordynacji. Te cechy składały się na wizerunek samuraja. Książka pomaga zweryfikować, czy ten utrwalony w zbiorowej świadomości obraz rzeczywiście bliski jest prawdzie. Autor przywołuje konkretne postaci i sytuacje, oddając głos historii zamiast mitowi. Pozwala wyrobić sobie własny osąd i przekonać się, że samurajowi daleko zarówno do karykaturalnych przedstawień, jak i bezkrytycznej apologii.

Peltier odchodzi więc od czarno-białych schematów, ukazując samuraja nie tylko jako wojownika, lecz także jako postać niezwykle złożoną. W przeciwieństwie do wielu filmowych przedstawień, akcent pada tu na uwarunkowania kulturowe i społeczne. I właśnie w tym miejscu pojawia się pytanie: ile z tego, co przez lata uznawaliśmy za „prawdę o samurajach”, było w istocie jedynie wygodnym uproszczeniem? W książce otrzymujemy liczne argumenty, które pozwalają czytelnikowi samodzielnie sformułować odpowiedź. Niewątpliwą wartością tej książki nie jest samo obalenie stereotypów, lecz uświadomienie pod wpływem jakich czynników one się kształtują i jak bardzo lubimy w nie wierzyć.

Tradycyjny japoński wojownik wciąż wędruje przez świat, można go spotkać zarówno w widowiskowych produkcjach hollywoodzkich, jak i w komputerowych grach fabularnych. Chociaż utracił władzę prawie półtora wieku temu, nadal ma się dobrze i nic nie wskazuje, by w najbliższym czasie miał zejść ze sceny.

Recenzja powstała dzięki współpracy z Wydawnictwem RM. Książkę „Samuraje. Prawdziwa historia” można zakupić pod tym linkiem.

Tytuł polski: Samuraje. Prawdziwa historia
Tytuł oryginalny: Une autre histoire des samouraïs
Autor: Julien Peltier
Data 1. wydania: 15 kwietnia 2026 r.
Data wydania polskiego: 15 kwietnia 2026 r.
Gatunek: historia
Wydawca: Wydawnictwo RM
Tłumacz: Justyna Nowakowska
Oprawa: broszurowa klejona
Stron: 320

Ciekawe, że w tym roku ten podział wybrzmiał wyjątkowo mocno przy okazji rozdania Oscarów. W głównej kategorii pojawiły się aż dwa filmy zagraniczne, które można potraktować jako zupełnie odmienne sposoby myślenia o kinie:: „Wartość sentymentalna” oraz „Tajny agent”. I choć samo to zestawienie było intrygujące, to szybko przestaje mieć znaczenie, ponieważ „Tajny agent” wyprowadza nas w zupełnie inną przestrzeń.

To film, który ogląda się z przedziwną przyjemnością obcowania z ludźmi. Nie z fabułą, nie z intrygą, tylko właśnie z ludźmi. Każda postać, nawet ta najbardziej epizodyczna, ma w sobie coś, co zatrzymuje uwagę. Chce się z nimi pobyć chwilę dłużej, posłuchać, jak rozmawiają, popatrzeć, jak istnieją w kadrze. Tak jest zarówno z rewelacyjną pierwszoplanową rolą Wagnera Moury (Armando), jak i uroczą drugoplanową kreacją Tani Marii (Dona Sebastiana). To rzadkie uczucie, kiedy film nie pędzi do przodu, tylko pozwala się rozgościć.

Jest w tym jakaś zmysłowość podpatrywania świata. Ulice w trakcie karnawału, ludzie tańczący, rozmawiający, kochający się gdzieś na uboczu, ktoś coś sprzedaje, ktoś się kłóci. Film chłonie te momenty i oddaje je widzowi bez pośpiechu. Jakby najważniejsze było samo bycie tam, w środku tego wszystkiego.

W tym sensie to pewien rodzaj hołdu dla dziesiątej muzy, ale zupełnie inny niż możemy zobaczyć w „Lisbon Story” czy „Cinema Paradiso”. Tam kino było wspomnieniem, nostalgią, opowieścią o magii obrazu. Tutaj jest czystą przyjemnością patrzenia. Kino jako doświadczenie, jako rozrywka, jako zanurzenie w świecie. Nic dziwnego, że gdzieś w tle powraca motyw seansów filmowych, a „Szczęki” Spielberga funkcjonują nie jako cytat czy zwykły ozdobnik, lecz jako przypomnienie, czym było kiedyś wspólne przeżywanie kina.

Jednocześnie „Tajny agent” igra z naszymi oczekiwaniami. Jest zbudowany jak film szpiegowski, obiecuje intrygę, napięcie, rozwiązania. Tyle że bardzo często tych obietnic nie spełnia w sposób, do jakiego jesteśmy przyzwyczajeni. To, co mogłoby stać się spektakularną sceną, bywa sprowadzone do krótkiego, brutalnego gestu, czasem niemal groteskowego, czasem przypominającego kino epoki, w której rozgrywa się akcja. Innym razem kluczowe wydarzenie znika gdzieś poza kadrem i zostaje jedynie nagłówkiem w gazecie. Nie każdemu może się takie podejście spodobać.

Podział na części sugeruje żelazną konstrukcję, coś, co powinniśmy rozszyfrować. I rzeczywiście, przez chwilę można mieć wrażenie, że to gra na poziomie Paolo Sorrentino. Ale z czasem coraz wyraźniej czuję, że nie chodzi tu o intelektualną łamigłówkę. To raczej zaproszenie do wspólnej zabawy. Nie ironiczne, nie zdystansowane, tylko szczere. Trochę jak moment, kiedy bohaterowie zostają wciągnięci do tańca przez obcych ludzi podczas karnawału. Nie analizujesz tego, tylko dajesz się ponieść.

Ogromną rolę odgrywa tu plastyka obrazu. Ciepłe kolory, z dominującym żółtym, budują świat jednocześnie piękny i niepokojący. Każda scena wydaje się dopracowana, ale pozbawiona ostentacji. Widz początkowo może być zaskoczony, jednak dość szybko oswaja się z pojawiającymi się elementami lekkiego surrealizmu.

Szczególnie zapada w pamięć otwarcie filmu. Bohater tankuje samochód na stacji benzynowej, obok od kilku dni rozkłada się ciało zastrzelonego człowieka. Pracownik stacji tłumaczy to spokojnie, niemal obojętnie – policja ma teraz ważniejsze sprawy, trwa karnawał. W tej jednej scenie zawiera się esencja całego obrazu. Powolna narracja przywodzi na myśl kino Sergio Leone, ale podszyta jest absurdem bliskim Luisowi Buñuelowi. Normalność miesza się tu z czymś głęboko niepokojącym.

Bo „Tajny agent” nie jest jedynie zabawą. Pod powierzchnią tej lekkości nieustannie wyczuwalna jest opresja. System istnieje gdzieś obok, często poza kadrem, a jednak wpływa na wszystko. Nie widzimy go wprost, nie dostajemy wykładu ani jednoznacznego komentarza politycznego, a mimo to jego obecność jest wyraźna. Jakby świat przedstawiony był tylko cienką warstwą, pod którą kryje się coś znacznie cięższego. Skądś przecież biorą się nagrania i dokumenty odsłuchiwane przez pracowników archiwum w scenach rozgrywających się współcześnie. Trudno w tym miejscu nie dostrzec echa filmu „Rozmowa”.

I może właśnie ta formuła sprawia, że ta produkcja zostaje z nami na dłużej. Między przyjemnością patrzenia a niepokojem, którego nie da się do końca nazwać.

Tytuł polski: Tajny agent
Tytuł oryginalny: O agente secreto
Produkcja: Brazylia, Francja, Holandia, Niemcy / 2025 r.
Premiera (świat): 18 maja 2025 r.
Premiera (Polska): 27 marca 2026 r.
Reżyseria: Kleber Mendonça Filho
Scenariusz: Kleber Mendonça Filho
Zdjęcia: Evgenia Alexandrova
Muzyka: Mateus Alves, Tomaz Alves de Souza
Obsada:
Wagner Moura (Marcelo Alves / Armando Solimões / Fernando Solimões)
Maria Fernanda Cândido (Elza / Sara Gerber)
Gabriel Leone (Bobbi / Abdias)
Isabél Zuaa (Tereza Victoria)
Alice Carvalho (Fátima Nascimento)
Czas: 161 min.
Dystrybucja kinowa: Gutek Film

W wielopokoleniowej rodzinie przedstawionej w filmie wszystko układa się pomyślnie. Jest miłość, integracja, wspólne spędzanie czasu, radosne wygłupianie się i wzajemne wsparcie. Jeden z synów (Dexter Sol Ansell) wprawdzie rodzi się na długo przed planowanym terminem i wiele dni spędza w szpitalach, nie odbiera mu to jednak chłopięcej energii ani radości życia. Jego chorowitość ustępuje miejsca rezolutności i lekkiej nadpobudliwości. Charlie wciąż dokazuje i dowcipkuje, może nawet ma ADHD.

Po kilku latach drugi syn Finn (Roman Griffin Davis) dowiaduje się, że skłóceni rodzice (Clare Dunne, Michael Socha) chcą się ze sobą rozstać i jednocześnie rozdzielić go z młodszym bratem. Zabiera go więc w podróż do dziadka (Bill Nighy), który według niego może uratować sytuację, choć od dawna pogrążony jest w apatii. Podczas wyprawy spotykają braci rozmaite problemy i przygody. Przeżywa je wraz z nimi poznana po drodze Kait (Maisie Williams), której podróż też wiąże się z rodzinnymi problemami. Dziewczyna zarabia na bilety i noclegi, śpiewając irlandzkie piosenki i grając na ukulele. Rodzice chłopców zaś, dowiedziawszy się o ich zniknięciu, wszczynają rozpaczliwe poszukiwania. We współczesną akcję wplecione są reminiscencje z okresu, kiedy cała rodzina Finna i Charliego żyła w zgodzie i była szczęśliwa.

Film spodobać się może miłośnikom malowniczych pejzaży. Oprócz słynnej irlandzkiej zieleni mamy w nim morze, dzikie plaże, wzgórza i serpentyny. Nie brakuje też krajobrazów przemysłowych, znacznie mniej romantycznych. Miejskie ulice, porty przeładunkowe, masywne promy pojawiają się na ekranie często, kontrastując z obrazami natury. Widz ma też okazję zapoznać się z irlandzką muzyką, kulturą i stylem życia.

W pewnym momencie film staje się wyciskaczem łez, choć daleko mu do taniego melodramatu. Niektóre jego sceny mogą jednak autentycznie wzruszyć. Zaskakujące jest zakończenie, choć szczegółów oczywiście zdradzać nie będę. Widać, że twórcy filmu (Matthews oraz scenarzysta Malcolm Campbell) w ogóle lubią stosować zmyłki – jest ich w nim co najmniej kilka.

Na spore uznanie zasługuje gra aktorska. Nic w tym dziwnego, gdyż obsada filmu jest jednym z jego najmocniejszych atutów. Osiągnięć Billa Nighy’ego przypominać nie trzeba, ale nawet najmłodsi aktorzy mają już spore doświadczenie. Maisie Williams oglądać mogliśmy w „Grze o tron”, Ansella – w „Rycerzu siedmiu królestw”, Griffina Davisa natomiast – w „Jojo Rabbit” czy „Wielkim marszu”.

„500 mil” to typowy film drogi. Polskim widzom kojarzyć się może z „300 mil do nieba”. Już sam tytuł jest podobny, na nim jednak analogie się nie kończą. W obydwu filmach mamy dwóch uciekających braci, w obydwu filmach towarzyszy im dziewczyna. Skojarzenia może budzić też sposób ucieczki (Finn upycha Charliego w bagażniku autobusu), wiek chłopców oraz ich smutny los. Zasadnicze różnice to powód i cel podróży.

Film Matthewsa jest dziełem melancholijnym, choć niepozbawionym wesołych i optymistycznych akcentów. Nie trafi do gustu widzów akceptujących wyłącznie filmy lekkie i przyjemne. Trudne emocje bohaterów udzielają się odbiorcy. I chociaż niektóre sceny ocierają się o kicz (na przykład jazda we dwoje na koniu po plaży jako jeden z ostatnich etapów podróży), to całość wypada korzystnie. Problemy psychologiczne postaci, ich poczucie winy i odpowiedzialności, sercowy podtekst w relacji Finna i Kait – to wszystko sprawia, że film nabiera głębszego wymiaru, a zagadkowa zmiana w zachowaniu rodziny nadaje mu aurę lekkiej tajemniczości. Obraz wart jest polecenia wszystkim wielbicielom poruszającego kina uczuć.

Tytuł polski: 500 mil
Tytuł oryginalny: 500 Miles
Produkcja: Irlandia, Wielka Brytania, Cypr/ 2026
Premiera (świat): 27 lutego 2026 r.
Premiera (Polska): 4 września 2026 r.
Reżyseria: Morgan Matthews
Scenariusz: Morgan Matthews
Muzyka: Jamie Duffy, Atli Örvarsson
Obsada:
Dexter Sol Ansell (Charlie)
Roman Griffin Davis (Finn)
Deirdre Monaghan (Molly)
Loré Adewusi (Tomo)
Eoin Duffy (Ben)
Czas: 102 min.
Dystrybucja kinowa: Best Film