Z czułością o dramacie (Renoir)

Dzieciństwo kojarzy nam się z betroskim, lekkim czasem, do którego często, jako dorośli, wracamy z sentymentem. A przecież to również czas, w którym przychodzi nam mierzyć się z doświadczeniami, których nie potrafimy jeszcze nazwać ani zrozumieć. W „Renoir” Chie Hayakawa przygląda się takiemu właśnie dzieciństwu. Nie jest to film “typowy” pod żadnym względem. Mówi o rodzinnym dramacie, niejako pokazując go równolegle do głównej historii, do życia pewnej piątoklasistki. Patrzy na nią z czułością, z delikatnością, za którą kryje się przejmujący obraz samotności.

Fuki (Yui Suzuki) jest 11-letnią dziewczynką. Jej ojciec jest ciężko chory, a matka jest pochłonięta własnymi sprawami i trudną sytuacją rodzinną. Dziewczynka zostaje sama z bardzo trudnymi emocjami, którymi nikt się nie opiekuje, nie tłumaczy. Ten prawdziwy świat funkcjonuje niejako obok niej: dorośli rozmawiają przez telefon i zajmują się własnym życiem, jakby Fuki nie było w pobliżu. Tymczasem ona słyszy, obserwuje i zapamiętuje. Wyłapuje strzępki rozmów, dostrzega niuanse, rozumie więcej, niż dorośli chcieliby przypuszczać. Nie oznacza to jednak, że potrafi sobie z tą zdobytą wiedzą poradzić.

Hayakawa, jedna z najciekawszych współczesnych japońskich reżyserek, w swojej drugiej pełnometrażowej produkcji podobno inspiruje się wspomnieniami z własnego dzieciństwa. Być może to stanowi źródło tak subtelnej, wrażliwej dziecięcej perspektywy pokazanej w „Renoir”. Fuki nie jest bierną obserwatorką świata dorosłych. Próbuje go rozszyfrować, znaleźć sens w bezradności, odnaleźć się w tej sytuacji. Mimo trudnych okoliczności, przede wszystkim, wciąż pozostaje małą dziewczynką i jak każde dziecko chce być zauważona, wysłuchana, potraktowana poważnie. Kiedy jednak najbliżsi nie odpowiadają na te nieme potrzeby, jej podatność na manipulacje i dziecięca naiwność mogą stać się niebezpieczne dla niej samej.

Ucieczką okazuje się wyobraźnia. Fuki interesuje się hipnozą i telepatią, eksperymentuje z własnymi możliwościami, szuka sposobów, by wpływać na rzeczywistość, której nie potrafi kontrolować, być może oswoić lub wypełnić życiową pustkę.

Pod pozornie zwyczajnymi sytuacjami kryje się tu niezwykle złożony świat emocji, napięć i pragnień, których dziewczynka nie potrafi wypowiedzieć wprost. To kino dla uważnych obserwatorów, gdzie najważniejsze elementy łatwo przeoczyć. Znaczenie mają spojrzenia, gesty, cisza, a także to, co pozostaje ledwo widoczne na horyzoncie.

Ta uważność przenika całą warstwę wizualną filmu. Kadry, subtelna gra światłem, kolory i muzyka budują intymną przestrzeń, w której codzienność stopniowo nabiera niepokojącego wymiaru. Nie ma tu wartkiej akcji ani dosłownych podpowiedzi. Zamiast nich są obrazy i symbole, które pozostawiają miejsce na własne odczucia. Również o śmierci, odchodzeniu i nieodwracalności mówi się w „Renoir” inaczej, niż przywykliśmy. Nie przez wielkie deklaracje czy dramatyczne gesty, rodem ze stereotypowych amerykańskich produkcji, lecz poprzez akceptację biegu zdarzeń i pozorną “zwyczajność” doświadczeń.

Największa siła filmu pokazuje się w ostatnich trzydziestu minutach, a szczególnie w scenie lekcji angielskiego. Hayakawa nie potrzebuje gwałtownych zwrotów akcji ani zbędnych słów, by zbudować napięcie, które wręcz poraża, a im dłużej w nim pozostajemy, tym bardziej emocje dają o sobie znać. „Renoir”, prezentowany w konkursie głównym festiwalu w Cannes w 2025 roku, to poruszający portret dziecięcej samotności, ale także opowieść o odchodzeniu i próbach zaopiekowania tego, co nieodwracalne. Chie Hayakawa nie operuje stereotypowymi rozwiązaniami. Zamiast tego przypomina, jak wiele może się kryć za dziecięcym milczeniem. I jak łatwo przeoczyć cierpienie, które nie daje o sobie znać głośno.