Między światami (Młodsza siostra)

Fatima (Nadia Melliti) to pozornie zwyczajna dziewczyna, którą poznajemy na progu dorosłości. Nastolatka, która przygotowuje się do matury, by za moment rozpocząć studia i wkroczyć w zupełnie nowy etap swojego życia. Mieszka wraz z rodzicami i dwiema starszymi siostrami w domu wypełnionym rodzinnym ciepłem, w którym córki są „chlubą” rodziców. Dziewczyny zostały wychowane w tradycji muzułmańskiej, są wierzące i praktykujące tak, jak ich rodzice.

Fatima również zdaje się wpisywać w ten porządek, szybko jednak przekonujemy się, jak złożona i wielowymiarowa jest to postać i jak niewiele wspólnego z rzeczywistym spokojem ma jej (pozornie) poukładane życie. Ta postać wymyka się stereotypowym wyobrażeniom o dziewczęcości. Chodzi w sportowych ubraniach, trzyma się z chłopakami, pali papierosy. W jej sposobie bycia nie ma za grosz ostentacyjnej seksualności, a jest raczej powściągliwość, za którą kryje się „prawdziwa” ona.

Herzi już od pierwszych scen, z wyczuciem wprawnego obserwatora, rozrzuca drobne poszlaki i nakreśla dwa światy, pomiędzy którymi przyjdzie nam nieustannie krążyć. Światy skrajnie różne, inaczej definiujące rolę kobiety, wolność i prawo do decydowania o sobie. Przed nami stawia się fundamentalne pytanie: czy jesteśmy w stanie stłumić, uciec od najprawdziwszej, najbardziej pierwotnej wersji siebie?

Wraz z Fatimą stopniowo i z dużą ostrożnością wyruszamy w nieznane. Pod osłoną nocy, podążamy niezbadaną, nieodkrytą dotąd ścieżką. Dzięki aplikacjom randkowym, Fatima może spotykać się z dziewczynami, początkowo pod pseudonimem, rozmawia, obserwuje, bada grunt. Stopniowo zaczyna akceptować swoją seksualność. Coraz odważniej wchodzi w nowy świat, w którym może pozwolić sobie na więcej.

Obok queerowości, na tożsamość Fatimy, składają się jednak także wiara, algierskie korzenie, rodzina i potrzeba przynależności, szczególnie silna w tak młodym wieku. Z drugiej strony, równolegle rozwija swoją seksualność. Wkrótce nawiązuje bliską relację z dziewczyną koreańskiego pochodzenia, dzięki której poznaje zupełnie inną, głębszą, wychodzącą poza wzajemny pociąg, rzeczywistość.

Fatima coraz dotkliwiej czuje, że żyje pomiędzy dwoma światami: pomiędzy wiarą, w której została wychowana, a sobą w najszczerszej wersji. Pomiędzy tym, czego oczekują od niej inni, a tym, kim sama dopiero uczy się być. Hafsia Herzi nie buduje z tych przeciwieństw prostego konfliktu między tradycją a wolnością.

„Młodsza siostra” nie opowiada o ucieczce z jednego świata do drugiego. Fatima nie chce przecież pozbyć się swojej rodziny, pochodzenia ani wiary. Nie są one dla niej wyłącznie ciężarem, który należałoby zrzucić w imię wolności. To część jej samej. Oba światy są jej bliskie i skrajnie różne, absolutnie nie do pogodzenia. Im bardziej zbliża się do akceptacji siebie, im jest szczęśliwsza i bardziej angażuje się w liberalne środowisko studenckie, po powrocie do rodzinnej rzeczywistości, „cofa się” o kilka kroków. Wewnętrzny konflikt, samotność oraz niemożność szczerej rozmowy z najbliższymi stają się jednym z najbardziej bolesnych elementów jej doświadczenia.

Szczególnie mocno wybrzmiewają sceny, w których otoczenie próbuje wpisać ją w gotowy scenariusz kobiecego życia. Chłopak aranżowany na potencjalnego kandydata na męża daje jej do zrozumienia, że mogłaby bardziej się dla niego postarać, zadbać o to, by być atrakcyjniejszą. Od imama słyszy z kolei, że naturą kobiety jest pożądać mężczyzny. To zdania wypowiadane z taką oczywistością, jakby nie istniała inna rzeczywistość, precyzyjnie pokazujące granice świata, w którym Fatima została wychowana.

Czy powinna wybrać życie zgodne z oczekiwaniami najbliższych, ryzykując własne nieszczęście? Czy powiedzieć prawdę i narazić się na utratę poczucia przynależności, a może nawet rodzinnych relacji? Czy rodzice rzeczywiście woleliby widzieć ją w małżeństwie pozbawionym miłości tylko dlatego, że odpowiadałoby ono znanemu im porządkowi?

Nie otrzymujemy gotowych odpowiedzi, lecz dużo niuansów i subtelności dających przestrzeń na własne interpretacje. „Młodsza siostra” w kameralnej formie opowiada o jednym z najtrudniejszych momentów coming-of-age’u: chwili, w której odkrywanie siebie przestaje być wyłącznie ekscytującą obietnicą dorosłości, a zaczyna mieć realną cenę.

Film wpisuje się w kino queerowe, ale omija wiele jego najbardziej rozpoznawalnych schematów. Bohaterka nie zostaje zdefiniowana wyłącznie przez swoją seksualność, nie zmierzamy ku przełomowemu coming outowi. Towarzyszymy w procesie układania kolejnych elementów własnej tożsamości. Procesie samotnym i trudnym samym w sobie, a jeszcze trudniejszym wtedy, gdy wartości, na których zbudowano dotychczasowe życie są w konflikcie z odkrywaną prawdą o sobie.

Świetnie z tą narracją współgra Nadii Melliti. Jej Fatimę rozczytujemy w subtelności drobnych gestów i spojrzeń. Melliti potrafi jednocześnie sprawiać wrażenie silnej i kompletnie zagubionej. Jest w tej postaci taki rodzaj autentyczności, który od początku chwyta za serce. Jej pozorna powściągliwość okazuje się tutaj najmocniejszą formą ekspresji: bez krzyku, wielkich deklaracji i prostych rozwiązań.

Jest to jeden z tych nielicznych filmów, które nie mówią wprost, co mamy myśleć, nie wydają opinii, zaś oferują przestrzeń: „Młodsza siostra” pozostawia ostateczne pytania własnej interpretacji.

To trzeci pełnometrażowy film Hafsii Herzi jako reżyserki. Film miał premierę w konkursie głównym festiwalu w Cannes, gdzie Nadia Melliti otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki, a film uhonorowano Queer Palm.